Esej rozważa związek między estetyką a psychologią, który twórczo ujawnia się w badaniu wielu problemów, m.in. percepcji dzieła sztuki, psychologii twórczości, prognozowaniu dróg rozwoju sztuki

Psychologia (z gr. psychё – dusza i logos – doktryna) – nauka o wzorcach rozwoju i funkcjonowaniu psychiki jako specyficznej formy życia.

Psychologia twórczości bada proces, psychologiczny „mechanizm” – realizacja aktu twórczego. Filozofia rozważa kwestię istoty twórczości, która w różnych epokach historycznych była różnie traktowana.

Należy podkreślić, że takie podejście do problemu jest dość ograniczone i nie obejmuje tak ważnej cechy twórczości jak „pogranicze”, czyli jedność podejścia psychologicznego, filozoficznego, estetycznego, etycznego, artystycznego, pedagogicznego, a nawet medycznego.

Osobisty charakter twórczości, jako jedna z jej ważnych cech, umożliwia badanie sytuacji „krzyżowych” (moralnych i estetycznych, estetyczno-psychologicznych, moralno-pedagogicznych itp.) przy pełnym opanowaniu kategorii „twórczości”. Jednocześnie idea „pogranicza” powinna zostać przekształcona w aparat pojęciowy, na podstawie którego można zgłębiać specyfikę talentu artystycznego, etapy procesu twórczego i tak dalej.

„Granica” aparatu pojęciowego obejmuje znaczną pracę teoretyczną w celu zidentyfikowania tych pojęć, które w konkretnych naukach mogą zostać przekształcone w badanie twórczości artystycznej. Wynika to z faktu, że każda nauka posiada takie koncepcje, których nie da się przekształcić w nauki pokrewne, choć w ujęciu ogólnym teoretycznie i tworzącym pewien światopogląd, w którym jest zarówno sztuka w ogóle, jak i każdy artysta z osobna.

Pojęcia używane w badaniach nad sztuką, ale mające znaczenie uogólnione, obejmują pojęcia „kalokagatia” i „katharsis”, których treść została omówiona w poprzednich rozdziałach. Do pojęć „granicznych” zalicza się również pojęcie „empatii” – empatii, opanowania stanu emocjonalnego drugiej osoby, „odczuwania” w swoich przeżyciach. Empatia ujawnia tak ważny aspekt procesu twórczego artysty, jak doświadczanie przez niego tych samych stanów emocjonalnych, w jakich znajduje się druga osoba. Wynika to z utożsamienia się artysty bądź z drugą osobą będącą przedmiotem analizy artystycznej, bądź z bohaterem powstającego dzieła.

Należy pamiętać, że empatia wydaje się być zamknięta w bezpośrednim doświadczeniu emocjonalnym i różni się np. od „identyfikacji”, „odgrywania ról”, które również mogą towarzyszyć procesowi twórczemu i powinny być szeroko wykorzystywane w badaniu sztuka. Pojęcie „identyfikacji” zasługuje na znaczną uwagę teoretyczną – identyfikację, którą psychologowie rozważają w jedności różnych aspektów.

Identyfikacja to proces, w którym podmiot łączy się z inną osobą lub grupą ludzi w oparciu o połączenie emocjonalne. Jednocześnie jest to włączanie we własny wewnętrzny świat (akceptacja jako własnego) pewnych norm wartości, wzorców, na których koncentruje się druga osoba. Identyfikacja to proces zarówno naśladowania, jak i „widzenia” innej osoby jako kontynuacji samego siebie. W procesie identyfikacji artysta „przenosi się” w pole przestrzenne i czasowe drugiego człowieka, modeluje jego psychikę, motywy działania.

Badając twórczość artystyczną warto zastanowić się nad tak niekonwencjonalną koncepcją, jak „autorytaryzm” – cecha społeczno-psychologiczna artysty, który stara się maksymalnie podporządkować swojemu wpływowi twórczego partnera. Autorytaryzm rodzi agresję, przecenianie własnych możliwości, ścisłą kontrolę działań innych. Negatywne aspekty autorytaryzmu widać wyraźnie w kolektywnych formach sztuki, takich jak teatr i kino.

System pojęć zaangażowanych w badanie twórczości artystycznej powinien obejmować pojęcia „aktywność”, „działalność ponadsytuacyjna”, „działalność poszukiwawcza”, czyli takie, które oddają zdolność podmiotu do wyznaczania nowych celów, łamania stereotypów, zmiany dotychczasowych sztuka, sytuacje artystyczne, autorytety, kanony.

Problem aparatu pojęciowego badania twórczości artystycznej jest, jak już wspomniano, rozwijany. Jednak mimo to należy liczyć się z koniecznością kategoryzacji pojęć jako kolejnego etapu pracy teoretycznej w wyjaśnianiu natury twórczości.

Związek między estetyką a psychologią twórczo przejawia się w badaniu innych problemów, m.in. percepcji dzieła sztuki, psychologii twórczości, prognozowaniu rozwoju sztuki.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.