Chrześcijaństwo u Słowian Wschodnich do połowy IX wieku. Pierwszy (Askolda) chrzest Rosji. Walka chrześcijaństwa i pogaństwa w X wieku. Chrzest Włodzimierza w 988 r.

  • Wstęp
  • Chrześcijaństwo u Słowian Wschodnich do połowy IX wieku.
  • Pierwszy (Askolda) chrzest Rosji.
  • Walka chrześcijaństwa i pogaństwa w X wieku.
  • Chrzest Włodzimierza w 988 r.
  • Wniosek.

Pierwsze pytanie, które byłoby interesujące do rozważenia, dotyczy tego, kiedy nowa wiara zaczęła przenikać do Europy Wschodniej i rozprzestrzeniać się wśród lokalnych plemion.

„Zwykle mamy do pięciu epok w oświeceniu Rosji Ewangelią – do pięciu chrztów. Pierwsza epoka to kazanie św. Andrzeja Apostoła w naszych krajach; Pisma i księgi liturgiczne w języku słowiańskim, trzecia – chrzest pierwszych książąt kijowskich Askold i Jeleń, czwarty – chrzest wielkiej księżnej Olgi, piąty i ostatni – chrzest wielkiego księcia Włodzimierza „- tak pisał w swojej „Historii Rosyjskiej Cerkwi” Metropolita Makarius.

Apokryficzna opowieść o marszu apostoła Andrzeja i jego brata Mateusza (wybranego przez dwunastego apostoła po samobójstwie Judasza Iskarioty) w krainie Marmidonów. Pod koniec pierwszego tysiąclecia naszej ery. Bizantyjczycy nazywali Rosję Marmidończykami. Stąd – legenda o wizycie w „górach Kijowa” Apostoła Andrzeja; opowieść o tym, jak postawił tu krzyż, symbolizujący przyszły dobrobyt nowej wiary, oraz o proroctwie promiennego dobrobytu miasta. Ta legenda jest typową legendą kościelną, która nie ma charakteru historycznego. Ale błędem byłoby zaprzeczanie, że ma jakiekolwiek podstawy historyczne. Autentyczne wspomnienia starożytnych tradycji chrześcijańskich w naszym kraju, które sięgają pierwszych wieków ery chrześcijańskiej. W literaturze można znaleźć poglądy na starożytne pochodzenie historii opisane przez „legendę Andrzeja”. W ten sposób SV Pietrowski zasugerował, że początek tej tradycji może sięgać IV wieku. W każdym razie można śmiało powiedzieć, że legenda powstała przed nadejściem słowiańskiego pisma i literatury.

Według starożytnych autorów pierwszymi misjonarzami wśród barbarzyńców Europy Wschodniej byli jeńcy – chrześcijanie schwytani w tak zwanych wojnach gotyckich (scytyjskich) III wieku. Niewątpliwie chrześcijaństwo w III wieku. rozpowszechnił się w starożytnych miastach wybrzeża Morza Czarnego. Wielu wyznawców nowej wiary mieszkało w Chersonezie iw miastach dawnego Królestwa Bosforu. Na początku IV wieku. pierwsze biskupstwa barbarzyńskie powstały na północnym wybrzeżu Morza Czarnego.

Badania archeologiczne, badania glinianych kalendarzy, ozdób, pochówków ludzkich kultury czerniachowskiej pokazują, że nowa wiara była już dość powszechna. Ale chrześcijaństwo nie zostało jeszcze oficjalnie zatwierdzone. Wyznawał ją tylko część ludności, która podobno była znacznie mniejsza od pogan.

Początek historii Rosji jako unii państwowej południowej części plemion wschodnioeuropejskich wiąże się z legendarną postacią Kijowa – założycielem Kijowa. „Opowieść o minionych latach” ujawnia kilka ważnych szczegółów biografii politycznej Kijowa, który rządził „na swój sposób”. Podczas pobytu w Konstantynopolu otrzymał „wielki zaszczyt od króla”; podjął próbę zdobycia przyczółka na Dolnym Dunaju, a nawet zbudował tam „miasto Kijów”, ale nie powiodło się – „nie zaakceptowały go” miejscowe plemiona. Został zmuszony do przeniesienia się do środkowego Dniepru i tam zmarł, zakładając nową rezydencję – Kijów. Co jednak ciekawe, źródła bizantyjskie przytaczają bardzo ważne dane dotyczące pobytu słowiańskiego władcy w Konstantynopolu w młodości, jego studiów, osobistej przyjaźni z Herakliuszem, a także jego nawrócenia na chrześcijaństwo. A więc autor VII wieku. (Współczesny opisanych wydarzeń) Jan z Nikiu pisze: „Kuvrat (tzw. Kia), książę Hunów i bratanek Ochranu, w młodości został ochrzczony i wychowany w Konstantynopolu w głębi chrześcijaństwa. Był blisko zaprzyjaźniony z Herakliuszem, po jego śmierci, jakby oświecony łaską króla, wyraził szczerą wdzięczność swoim dzieciom i swojej żonie Martinie, mocą otrzymanego życiodajnego chrztu świętego pokonał wszystkich barbarzyńców i pogan”. Niewątpliwie fakt ten wymaga gruntownej weryfikacji, ale w każdych okolicznościach na uwagę zasługuje świadectwo Jana Nikiusa.

Powstanie antycznego państwa n było bezpośrednio związane ze zwycięstwem stosunków feudalnych. Główną formą wyzysku w Rosji był wynajem żywności, a nie praca, jak na Zachodzie, w państwie frankońskim. Starożytne państwo n przeszło do feudalizmu nie z niewolnictwa, ale z prymitywnego systemu komunalnego. Zróżnicowanie społeczne doprowadziło do powstania państwowości i powstania imperium. Na czele tej formacji stali królowie, ale ich władza ograniczała się do rady narodowej. Materiały archeologiczne z IX – X wieku. odzwierciedlają istnienie uformowanej klasy panów feudalnych. Stosunki polityczne były powolne, niestabilne i niejasne, a problemy polityczne często rozwiązywano siłą. A jednak poziom organizacji politycznej, społecznej i gospodarczej Rusi Kijowskiej rósł, rozwijała się jej kultura. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa na ziemiach wschodniosłowiańskich na przełomie VIII – IX wieku. stał się najbardziej palącą kwestią. Nowa wiara zdecydowanie torowała sobie drogę, zyskując solidne poparcie w Rosji. Na porządku dziennym była oficjalna chrystianizacja Rosji.

Słynna teza o wprowadzeniu chrześcijaństwa do Rosji przez św. Włodzimierza pod koniec X wieku, uświęcona autorytetem Cerkwi prawosławnej, nabrała znaczenia dogmatu, który nie podlegał dyskusji ani wątpliwości. Pierwsza chrystianizacja Rosji w czasach Askolda i patriarchy Focjusza została przesłonięta, zepchnięta na dalszy plan procesu historycznego. W źródłach zagranicznych brak informacji o chrzcie Rosji około 988 r. W 1888 r., w związku z 900. rocznicą „chrztu Władimira”, F. Fotinsky przeprowadził specjalne badanie, szukając przynajmniej najmniejszych śladów i wskazówek w czasopismach europejskich i dokumenty. Wniosek był oszałamiający: żaden tekst nie znalazł informacji o chrzcie Rosji pod koniec X wieku. Jeszcze bardziej zaskakujące jest milczenie źródeł prawosławnych, zwłaszcza bizantyjskich i bułgarskich. Podobny obraz można prześledzić w źródłach wschodnich, które definiują Rosję w IX-X wieku. Kraj chrześcijański. Brak informacji w źródłach zagranicznych o chrzcie Włodzimierza Rusi tłumaczy się tym, że pierwszy oficjalny akt wprowadzenia chrześcijaństwa w państwie kijowskim miał miejsce w 860 roku za panowania Askolda.

Panowanie Askolda (zmarł w 882) to naprawdę jasna karta w historii Rusi Kijowskiej, kiedy to młode państwo wkroczyło na arenę światową, zdobywając powszechne uznanie i stając się integralną częścią średniowiecznego świata. Tytuł kagan, przyjęty przez Askolda, był równy cesarskiemu (królewskiemu) i przekonująco świadczył o roszczeniach politycznych władcy Kijowa. Głównym i najważniejszym działaniem polityki zagranicznej były kampanie przeciwko Bizancjum i zawarte z nim porozumienia. Największym osiągnięciem Askolda było dyplomatyczne uznanie Rosji za wielkie mocarstwo i godnego odpowiednika Bizancjum. Wśród realnych rezultatów kampanii Askolda w Bizancjum i porozumień zawartych z cesarstwem jednym z najważniejszych i dalekosiężnych było bez wątpienia wprowadzenie chrześcijaństwa do Rosji. Akt ten, przygotowywany przez wiele wieków historii przenikania nowej wiary w środowisko społeczeństwa wschodniosłowiańskiego, wywarł znaczący wpływ na rozwój historyczny naszych przodków. Proces chrystianizacji Rusi Kijowskiej (jak i każdego innego państwa) był złożony i długi. Nowa religia nie została od razu zaakceptowana przez ludzi i pokonała stare, przestarzałe „pogaństwo”. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w drugiej połowie IX – X wieku. obejmowała przede wszystkim część „książęco – żony” i ewentualnie „część zamożnych kupców”. BA Rybakow na podstawie Focjusza, Konstantyna Szkarłatnego i niektórych źródeł krajowych (kronika Nikona, czasopisma, twórczość WN Tatiszczewa itp.) z przekonaniem mówi o istnieniu rosyjskiej metropolii, założonej w czasach Askolda. Według BA Rybakowa dane o chrzcie Rosjan w latach 860-870 za panowania patriarchów Focjusza i Ignacego zniknęły z rękopisu Nestora za Mścisława Władimirowicza gdzieś w 1118 r. w trzecim wydaniu „Opowieści minionych lat”.

W 862 roku rozpoczęła się morawska misja Cyryla i Metodego, która oznaczała całkowite zwycięstwo chrześcijaństwa na Morawach, Czechach, Słowacji i początek jego intensywnego rozprzestrzeniania się w południowej Polsce. W latach 863 – 865 w Bułgarii powstało chrześcijaństwo. Byłoby dziwne, gdyby Rosja, położona w pobliżu Bizancjum i Morza Czarnego, trzymała się z dala od tego procesu. Bliskie związki gospodarcze i dyplomatyczne z Konstantynopolem, które nawiązały się w czasach Askolda, przyczyniły się do intensywnego szerzenia się nowej wiary. Inną rzeczą jest to, że sama chrystianizacja okazała się zbyt złożonym i długim procesem i musiała przejść przez różne okresy i trudne granice.

I choć po zabójstwie Askolda w 882 r. chrześcijaństwo straciło na znaczeniu jako religia państwowa, w oczach świata Rosja pozostała krajem chrześcijańskim. Około 870 r. w Ładodze powstała normańska dynastia książąt, z których pierwszym był Ruryk (Roerich z Uppsali). W 879 Ruryk zmarł, pozostawiając tron swojemu młodemu synowi Igorowi (Ingvar), a faktyczną władzę – jego wychowawcy Olegowi. Oleg, który został regentem, dopóki Igor nie osiągnął pełnoletności, zebrał żonę od Wikingów, Słowian i Finów, zabrał ze sobą Igora i popłynął do Kijowa. Sprytnie zwabił mury miasta Askold i Deer i, oskarżając ich o uzurpację władzy, zabił. W 882 Oleg osiadł w Kijowie, ogłaszając go „matką rosyjskich miast”. Tak opowiada Nestor Kronikarz o przybyciu Wikingów do Kijowa. Jednak wnikliwa analiza tekstu przez różne pokolenia badaczy ujawniła w tej historii wiele wewnętrznych sprzeczności i słabości.

Według niektórych historyków Askold był ofiarą nie tylko zewnętrznej militarnej przygody. Oleg miał poparcie lokalnych sił przeciwnych księciu kijowskiemu. W średniowieczu motywy religijne były chyba najczęstszymi hasłami wszelkich manifestacji społecznych, więc opozycja wobec Askolda mogła przybrać formę konfrontacji antychrześcijańskiej, propogańskiej. Oleg mógł na niej polegać. VN Tatishchev zauważył regularność tego oporu, nazywając chrześcijaństwo główną przyczyną śmierci Askolda. „Morderstwo Askoldowa” – pisze – „jest całkiem prawdopodobne, że powodem tego był chrzest; może mieszkańcy Kijowa, nawet nie przyjmujący chrztu, nazywali Olgę, a zazdrość o posiadanie Olgi dodała…” Ale byłby to błąd sprowadzić wszystko do konfrontacji religijnej, która służyła jako zewnętrzna powłoka, pod którą kryły się głębokie konflikty społeczne.

Niewiele wiadomo o Olegu. Nie wiadomo, czy należał do dynastii Ruryk, czy też był oszustem, którego kronikarz Nestor kilka wieków później przypisał tej dynastii. Ale nie ma wątpliwości, że Oleg był utalentowanym i zdecydowanym władcą. Po zdobyciu Kijowa w 882 r. i zdobyciu polan, przymusowo rozszerzył swoją posiadłość (tj. prawo do ściągania daniny) na sąsiednie plemiona, z których najważniejszymi byli Drevlianie. Był jednak poganinem i, opierając się na elementach wrogich chrześcijaństwu w starożytnym społeczeństwie, musiał uciekać się do antychrześcijańskiego terroru. Niewiele jest dowodów na te czasy. Ale niektóre produkty uboczne potwierdzają wrogi stosunek Olega do chrześcijan. Arabski pisarz Al-Marwazi jest zdania, że rok śmierci Olega (912) był początkiem ustanowienia chrześcijaństwa w Rosji.

Igor, syn Rurika, urodził się w 873 roku. W dniu śmierci ojca miał 6 lat, a w momencie wstąpienia na tron kijowski – 9 lat. W ten sposób regencja Olega była uzasadniona. Ale biorąc deskę w ręce, Oleg rządził samotnie aż do śmierci przez 30 lat. Zanim Igor mógł wreszcie rozpocząć karierę, miał 39 lat. Zgodnie ze zwyczajem władców Kijowa, od początku swego panowania Igor obstawał przy władzy nad podległymi mu plemionami. Drevlianie i ulice jako pierwsze powstali przeciwko niemu. Zajęło mu kilka lat wyczerpujących kampanii, aby ponownie zmusić rebeliantów do płacenia trybutu. Dopiero po przywróceniu władzy na swoich ziemiach Igor mógł podejmować zakrojone na szeroką skalę, dalekosiężne kampanie – handlowe czy też rabunkowe – takie jak te prowadzone przez Olega. Różne źródła opisują Igora różnie, czasem jako człowieka nieistotnego, władcę słabego, nienasyconego i chciwego, czasem niektórzy autorzy uważają go za władcę dość przebiegłego, któremu Ruś Kijowska zawdzięcza spore sukcesy (odparcie Pieczyngów, wtargnięcie na Kaukaz, i nowe porozumienie z Grekami w 944). Do zasług Igora należy świadomość postępowej roli chrześcijaństwa. Przynajmniej jego tolerancja religijna pozostaje niekwestionowana. .Є. Golubinsky uważa nawet księcia za „wewnętrznego” lub tajnego chrześcijanina.

Rzeczywiście, tekst umowy z Grekami z 944 r., który dotarł do nas w swojej autentycznej formie, zawiera pewne dowody na to, że chrześcijaństwo w Rosji w tym czasie nie tylko istniało, ale cieszyło się pewną przewagą. Chrześcijanie nie tylko nie byli uciskani przez państwo, ale także brali czynny udział w życiu politycznym kraju. Co więcej, według EE Golubinsky’ego zwolennicy chrześcijaństwa mieli jeszcze większy wpływ niż poganie.

Igor zginął jesienią 945 r. podczas wojny feudalnej na ziemi drewlańskiej, którą sprowokowała potyczka wojewody Świneldy z główną częścią armii kijowskiej. Syn i następca zamordowanego księcia Światosława był wówczas jeszcze dzieckiem, a władza w Kijowie przeszła na wdowę po nim Olgę.

Była zdecydowaną i aktywną kobietą – „mężczyzną”. Z jej imieniem związane są ważne wydarzenia, które miały znaczący wpływ na dalszy rozwój Rusi Kijowskiej. Niestety czas jej panowania jest słabo opisany w kronikach. „Opowieść o minionych latach” przytacza przede wszystkim fantastyczne opowieści w stylu ludowym o „zemście trzech” za zniszczenie Korosten przy pomocy ptaków. Ten sam niehistoryczny charakter ma historia chrztu księżniczki – najważniejszy dla nas epizod jej panowania. Jednak w warstwie folklorystyczno-legendarnej pojawiają się dowody prawdziwych wydarzeń historycznych z czasów panowania Olgi. Nie ma wątpliwości, że powstanie Drewla w latach 945-946, reforma administracyjna, która była wynikiem tego przemówienia, oraz wizyta w Konstantynopolu zostały stłumione. Wątpliwe lub absolutnie fantastyczne są tylko szczegóły, które obrazują okoliczności zdarzenia. Jeśli chodzi o kontakty księżniczki kijowskiej z dworem bizantyjskim i jej osobisty chrzest, istnieją dowody na źródła greckie i niektóre zachodnie. Informacje o tym, kiedy, gdzie iw jakich okolicznościach odbył się chrzest Olgi, są w różnych źródłach tak niejasne i tak sprzeczne, że w nauce pojawił się cały szereg poglądów, z których żaden nie może twierdzić, że jest autentyczny. Ale fakt pozostaje faktem – Olga była chrześcijanką i to był jej osobisty wybór. Przed Olgą w Kijowie (i nie tylko w Kijowie) istniały kościoły, które były szeroko otwarte dla publiczności. Przyjęcie chrześcijaństwa przez księżną nie mogło nie dać impulsu wzrostowi trzody prawosławnej; Olga i jej świta mieli wspierać i zachęcać do pracy misyjnej miejscowego duchowieństwa. Ponadto osobisty przykład kochanki aktywnie wpływał na świadomość badanych.

Wzrost liczby chrześcijan doprowadził do powstania nowych kościołów. I choć nie ma prawie żadnych konkretnych informacji, to budowa kościołów parafialnych w czasach Olgi musi być całkiem prawdopodobna.

Ciekawym epizodem we wczesnej historii starożytnego chrześcijaństwa jest podejmowana przez Olgę próba nawiązania stosunków z Zachodem, w szczególności z Kościołem zachodnim pod przewodnictwem Rzymu. To wydarzenie ma dokładną datę. W 959 wysłała poselstwo do króla Ottona I. Magazyn Hildesheim stwierdza: „Ambasadorowie narodu rosyjskiego (Rusciae gentis) przybyli do króla Ottona i poprosili go, aby wysłał im jednego ze swoich biskupów, aby wskazał im drogę prawdy”. Akcja ta nie może wskazywać na odstępstwo Olgi od prawosławia, ale miała głęboki dyplomatyczny charakter i była zdeterminowana napięciem w stosunkach rosyjsko-bizantyńskich za panowania „rusofobicznego” Porfirogenetyka. Istnieją dość przekonujące informacje, że Olga wróciła po wizycie w Konstantynopolu z uczuciem irytacji, urazy i rozczarowania. Znajduje to bezpośrednie odzwierciedlenie w „Opowieści o minionych latach”, w której czytamy: Wkrótce i wyć dużo, aby pomóc” (jedyna wskazówka dotycząca politycznej treści negocjacji). Olga odpowiedziała: W ten sposób księżniczka kijowska nie uzyskała w Konstantynopolu oczekiwanych rezultatów. Co więcej, przyjęcie, dokładnie opisane przez Konstantyna Szkarłatnego, było upokarzające dla rosyjskiej księżniczki. Nic więc dziwnego, że Olga szukała nowych sojuszników w polityce i ideologii. Jednym z takich partnerów miało być „Święte Cesarstwo Rzymskie”, którego proklamację przygotowywali wówczas i założyli król Otto i Watykan. Księżna Kijowa zwraca na nich uwagę. Misja Wojciecha (posła króla Ottona z klasztoru św. Maksymiliana w Trewirze) zakończyła się nieszczęśliwie, bo gdy przybył do Kijowa sytuacja uległa zmianie. Olga miała nowe perspektywy normalizacji stosunków z Konstantynopolem.

Olga pełniła funkcje państwowe nie jako władca pełnomocna, ale jako regentka wraz z młodym synem. Z biegiem lat Światosław dorósł, ale jego matka nie spieszyła się z przekazaniem mu panowania. Częściowo wynika to z faktu, że Światosław nie interesował się sprawami publicznymi, ale miał skłonność do wojny i kampanii.

Kroniki nie wspominają o przekazaniu władzy Światosławowi io jego osobistym panowaniu w ogóle. To dopiero początek działalności wojskowej. Sprawy publiczne pozostawały prerogatywą Olgi aż do jej śmierci. Światosław znajdował się pod wpływem żony (varangianki, czyli poganki) i od razu pogrążył się w wierze grecko-słowiańskiej.

Podczas gdy Olga była żywa i mocno u steru rządu, Światosław powstrzymywał swoje antychrześcijańskie emocje i okazał lojalność wobec nowej wiary. Sam odmawiając przyjęcia chrztu, nie mógł zabronić tego innym. „Nawet ci, którzy dobrowolnie chcą się ochrzcić, nie przysięgają, ale przysięgają” – czytamy w Opowieść o minionych latach. Podobno tak było w 969 r., ale po śmierci Olgi Światosław ustąpił miejsca nienawiści, a drugi anty- Rozpoczął się terror chrześcijański, który trwał niecałe trzy lata (969 972). Wśród zniszczonych budynków Tatiszczew wymienił ufundowany przez Olgę kościół św.

Jeśli Olga nie mogła nawrócić syna na wiarę chrześcijańską, stan jej wnuków był zupełnie inny, zwłaszcza najstarszego z nich – Jaropolka. Chłopiec został wychowany w wierze chrześcijańskiej. O jego oddaniu chrześcijanom świadczy VN Tatishchev: podkreśla „pokorę, życzliwość i miłość do chrześcijan” oraz „skłonność do chrześcijaństwa”. Żona Jaropolka była grecką, czyli bizantyjską (według innych źródeł – bułgarską) księżniczką. Jej chrześcijańską przynależność potwierdzają źródła, które nazywają ją „włochatą zakonnicą”. Podobno Olga wybrała żony dla Światosława i jego legalnych synów. O jej wyborze decydowały zarówno względy polityczno – dynastyczne, jak i religijne.

Jaropolk był człowiekiem nowego pokolenia wśród starożytnych książąt. Różnił się od swoich poprzedników dbałością o życie duchowe, a jego „miłość do chrześcijan” była podkreślana nieprzypadkowo. Za Jaropolka na Rusi Kijowskiej została przywrócona kronika, która zaginęła po zamachu stanu z 882 r. Jaropolk był chrześcijaninem lub nie znanym, ale wiadomo, że w oczach Zachodu Rosja była w Jaropolku państwem chrześcijańskim, a sam książę działał jako patron wiary chrześcijańskiej. Sugeruje się, że większość zwykłych ludzi była nadal poganami.

Trzecia i ostatnia fala walki antychrześcijańskiej związana jest z imieniem Władimira Światosławowicza, ogłoszonym później Oświeceniem Rosji. Do 988 r. przyszły baptysta Rosji działał jako nosiciel wielu grzechów i wad – był okrutny i podstępny, leniwy i pijany, zdrajca i zwodziciel, zdolny do obrzydliwych czynów (takich jak gwałt Rogneda na oczach jej rodziców). Po 988 r. Wołodymyr przekształcił się w mądrego i sprawiedliwego męża stanu, który dbał o szczęście i dobrobyt swojego kraju, dbał o biednych i głodnych, był wzorem wszelkich cnót i doskonałości. Wynika to z faktu, że chrześcijańscy autorzy opisów tamtych wydarzeń skłonni byli przeciwstawiać cechy konkretnej postaci historycznej chrztem jego poprawionego wizerunku po akcie.

Wołodymyr był bękartem, nieślubnym synem Światosława i ślusarza Maluszy, córką Malko Lubiechanina i siostrą słynnego późniejszego Dobryny.

Na początku swojej kariery Władimir nie miał wsparcia w Rosji. Osoba pozbawiona praw do tronu nie mogła być przywódcą, na którego ta czy inna grupa chciałaby postawić. Tak więc Dobrana musiała się trochę postarać, by jej nieślubny bóg wprowadzić w wir wydarzeń politycznych.

Yaropolk oparł się na siłach prochrześcijańskich, które stopniowo umacniały ich pozycje. Ale pogańska część klasy feudalnej nie była solidnym oparciem dla młodego pretendenta do tronu. Tak więc w Szwecji Władimir i jego opiekun znaleźli siłę militarną wystarczającą do samodzielnego działania. W ciągu roku lub dwóch uciekinierzy wrócili z silną żoną, wynajętą za pieniądze nowogrodzkiej elity handlowej. Po śmierci Jaropolka Wołodymyr wstąpił na tron Wielkiego Księstwa, nie mając konkurentów, gdyż obaj jego bracia zginęli.

Jednym z pierwszych aktów Włodzimierza na tronie było utworzenie w Kijowie nowego pogańskiego panteonu – zamiast starego, zniszczonego przez Olgę lub jej wnuka. Władimir zażądał wykonania wszystkich obrzędów. „I skalać się krwią rosyjskiej ziemi i wzgórz”, głosi „Opowieść o minionych latach”, grana nie tylko w Kijowie, ale także w innych miastach, takich jak Nowogród.

Był to ostatni wybuch pogaństwa. Władimir, jako jedna z najwybitniejszych postaci swoich czasów, nie mógł nie dostrzec, że stara religia przeżyła swoją użyteczność i stała się hamulcem postępu społecznego. Z tego powodu, umacniając swoją osobistą pozycję i uwalniając się od nazbyt szalonych pomocników – Wikingów, książę zwrócił się ku jednej z form monoteizmu, co było krokiem koniecznym i logicznie uzasadnionym.

Władimir zdecydowanie przystąpił do restrukturyzacji życia społecznego kraju, przeprowadzając szereg ważnych reform.

Program Włodzimierza koncentrował się na odbudowie dorobku epoki Askolda, ale w nowych warunkach końca X – początku XI wieków. Władimir przyjął nawet tytuł zamordowanego władcy – kagana (równy cesarskiemu), który próbował ustanowić autorytet w oczach świata i siebie samego jako posiadacza najwyższej władzy w państwie. Reformy Władimira objęły szeroki zakres zagadnień. Zniósł panowanie „plemienne”. Podzielił terytorium Rosji na osiem okręgów administracyjnych. W każdym z niższych powołano powiernika spośród najbliższych zwolenników Wielkiego Księcia, a później jego synów. W ten sposób synowie Włodzimierza zdobyli władzę nie od razu, ale kiedy dorośli i włączyli się w aktywną działalność polityczną. Wcześniej najwyraźniej kierowali nimi mieszczanie. Nieposłuszeństwo groziło utratą majątku lub przeniesieniem w gorsze miejsce. Reforma wojskowa Władimira miała na celu wzmocnienie potencjału obronnego państwa. Władimir zwracał szczególną uwagę na brak fundamentalnych powiązań między nową, oficjalną naturą, szlachtą a lokalną elitą społeczną. Posiadłości oddawane były przede wszystkim nie miejscowym, lecz przyszłym, często z odległych krajów. Konsekwencje reformy wojskowej ujawniły się bardzo szybko i miały ogromny wpływ na dalszy bieg spraw państwowych. Istota reformy sądownictwa polegała na ustanowieniu i rozdzieleniu duchowieństwa i sądów miejskich. Ale w literaturze historycznej szczególnie popularna jest reforma religijna wprowadzona przez Włodzimierza, która ostatecznie ustanowiła chrześcijaństwo oficjalną religią państwową na Rusi Kijowskiej.

Widoczny upadek starożytnego rosyjskiego pogaństwa zmusił Wielkiego Księcia do poważnego zastanowienia się nad dalszymi środkami w sprawie religii. Chrześcijaństwo nie było jedyną opcją. Rzeczywista sytuacja oferowała inne alternatywy: judaizm, islam, buddyzm, nie wspominając o licznych sektach, takich jak manicheizm, paulicyzm, bogomilizm. Powstało więc pytanie, który z tych systemów religijnych preferować. Proces ten znajduje odzwierciedlenie w kronikowym epizodzie „wyboru wiary” – dość osobliwym dokumencie tamtej epoki. Akt religijny z 988 r. jest centralnym epizodem w wydaniu „Opowieści minionych lat”, która do nas dotarła. „Opowieść o chrzcie Włodzimierza” jest złożona i składa się z kilku odcinków, organicznie niezwiązanych ze sobą. W 986 r. do Kijowa przybyli misjonarze z czterech najważniejszych kościołów monoteistycznych, których autorytet zapewniły odpowiednie organizacje polityczne (jest to szczególnie podkreślone w tekście): islam – z Wołgi Bułgaria; Katolicyzm – z Niemiec, judaizm – z Chazarów, Prawosławie – z Bizancjum. Misja muzułmanów, łacinników i żydów zawiodła. Władimirowi najbardziej spodobała się historia greckiego kaznodziei, ale nie zmotywowała go do podjęcia ostatecznej decyzji. Poniżej, w 987 roku, znajduje się opowieść o ambasadzie, którą książę kijowski wysłał do Wołgi, Bułgarii, Niemiec i Bizancjum, aby zapoznać się z nabożeństwem i obrzędami trzech systemów religijnych. Po powrocie do domu ambasadorzy wypowiadali się negatywnie o obrzędach mahometan i łacinników, ale z entuzjazmem mówili o „pięknie kościoła”, jakie widzieli w Konstantynopolu. Zdecydowanie namawiali księcia do chrześcijaństwa wschodniego, wysuwając między innymi następujący argument: „-„ Gdzie chcesz”, odpowiedzieli ambasadorowie. Następny odcinek, datowany na 988 r., opowiada o marszu Rosji na Chersonez (Korsun). Po zdobyciu Korsunia książę kijowski zażądał, aby cesarze greccy Bazyli II i Konstantyn VIII oddali w jego imieniu swoją siostrę Annę i wysłał ją do Korsunia w towarzystwie księży i kaznodziejów. Kiedy przybyli na miejsce, księżniczka była zdziwiona: jej narzeczony uparcie odmawiał pójścia do świątyni. Oczy Vladimira bolały i stracił wzrok. Anna powiedziała: „Jeśli chcesz pozbyć się choroby, natychmiast przyjmij chrzest”. Dopiero wtedy Władimir polecił wykonać obrzęd nad sobą. Po chrzcie Wołodymyr zwrócił Korsuna królom bizantyńskim (po wcześniejszym zrabowaniu go) i wyjechał do Kijowa z żoną Anną, zdrajcą księdzem i dobrym człowiekiem schwytanym w mieście. Po powrocie do domu od razu zaczął wprowadzać nową wiarę: zlikwidował stworzony przez siebie panteon pogańskich bogów, a drugiego dnia zarządził chrzest wszystkich Kijowan. Po chrzcie Kijowa Wołodymyr kazał budować świątynie na miejscach bożków.

Nauka historyczna XIX wieku. był sceptycznie nastawiony do wersji „Opowieści minionych lat” Różnice chronologiczne, błędy filozoficzne i teologiczne oraz oczywiste anachronizmy znalazły w kronice wielu uczonych – historyków. Może to być wynikiem wielu poprawek dokumentu.

Nie przeprowadzimy teraz studium historycznego, aby określić prawdziwy przebieg wydarzeń. Najważniejsze, że na Rusi Kijowskiej ostatecznie zwyciężyła religia chrześcijańska, która stała się religią państwową. Pogańskie obrzędy i wierzenia przeplatają się częściowo z chrześcijaństwem iw tak prawie nierozpoznawalnej formie przetrwały do dziś. Za panowania Władimira Światosławowicza Rosja osiągnęła bezprecedensową wielkość i potęgę.

Ustanowienie chrześcijaństwa w Rosji miało daleko idące i wieloaspektowe konsekwencje dla wszechstronnego rozwoju życia społecznego. Był to akt naturalny, przygotowywany w toku rozwoju historycznego i głęboko motywowany obiektywnymi potrzebami epoki. W przeciwieństwie do pogaństwa chrześcijaństwo nie było systemem ideologicznym prymitywnej wspólnoty, ale klasowości. Zatwierdzenie nowej bazy feudalnej przesądziło o niezaprzeczalnym zwycięstwie nowej nadbudowy, którą w średniowiecznej Rosji mogło być tylko chrześcijaństwo.

Ustanowienie nowej religii naprawdę uchwyciło wszelkie przejawy życia społecznego. Wzmacniając system feudalny w Rosji, chrześcijaństwo przyczyniło się w ten sposób do umocnienia starożytnego państwa rosyjskiego i umocnienia jego władzy politycznej. Ruś Kijowska była równa wśród równych w środowisku światowym.

Dialektyka chrześcijańska, aktywnie wykorzystywana przez starożytnych rosyjskich filozofów i publicystów, stała się podstawą wielu (niekiedy bardzo interesujących) pomysłów. To z kolei stało się impulsem do szybkiego postępu w dziedzinie twórczego życia, które zapewniło rozwój starożytnej kultury rosyjskiej. Błędem byłoby zakładać, że do 988 ludzie w Rosji nie znali nauki, twórczości, sztuki, ale szybki rozkwit kultury nastąpił w czasie, gdy powstała religia chrześcijańska. W bramach klasztornych skupiały się główne bramy ówczesnych naukowców, pisarzy, publicystów, artystów, architektów. Wprowadzony w Rosji w drugiej połowie XI w. sądowy statut klasztorny zobowiązywał mnichów do zakładania bibliotek, skryptoriów, szkół, pracowni malarstwa ikon, szpitali i innych instytucji. Wśród klasztorów na Rusi Kijowskiej na pierwszym miejscu był Kijów – Peczersk, który stał się być może najważniejszym ośrodkiem kultury antycznej. Jesteśmy związani z działalnością wybitnych publicystów (Teodozjusz z Peczerska, Jakub Mnich), historyków (Nikon z Peczerska, opat Iwan, Nestor Kronikarz), artystów (Olimpiusz, Grzegorz), lekarzy (Agapit) i wielu innych. Przy biskupich krzesłach znajdowały się także ośrodki kultury. Najsłynniejszym z nich było Koło Pisarzy Zofii, założone w Kijowie za Jarosława Mądrego i kierowane przez Hilariona.

Ważnym czynnikiem w historii wczesnej Rosji był rozwój pisma i umiejętności czytania i pisania. Wiadomo, że pismo wschodniosłowiańskie powstało przed oficjalną chrystianizacją kraju i niezależnie od niej, ale było używane głównie w celach czysto praktycznych. Zasadniczo ważnym etapem było pojawienie się literatury w połowie IX wieku. Wtedy to Rosja zaczęła tworzyć własną literaturę kościelną i rozpoczęła kroniki. Na podstawie znalezisk archeologicznych (akty z kory brzozowej w Nowogrodzie) można przypuszczać, że czyn na Rusi nie był wyłączną prerogatywą duchowieństwa, obejmował on zarówno panów feudalnych, jak i demokratyczne warstwy ludu.

Kościół aktywnie promował rozwój starożytnej rosyjskiej architektury i sztuk pięknych. Większość kamiennych budowli wybudowanych w X – XII wieku. w Rosji istniały świątynie bogato zdobione malowidłami monumentalnymi i sztalugowymi. Jednak wpływy Kościoła wschodniego na sztukę nie zawsze były korzystne. Tym samym, ze względu na to, że Bizantyjczycy nie lubili umieszczać posągów w swoich świątyniach, rzeźba nie otrzymała znaczącego rozwoju.

Kultura Rusi Kijowskiej była częścią jednej cywilizacji średniowiecznej, podlegającej prawom jej nieodłącznym, niezależnie od cech narodowych i specyfiki. Dotyczy to zwłaszcza opinii publicznej, która rozwinęła się w całej Europie pod bezpośrednim wpływem ideologii chrześcijańskiej.

Bibliografia.

 

  • Subtelny O. Ukraina. Historia. – K., 1991.
  • Braychevsky M.Yu. Ustanowienie chrześcijaństwa w Rosji. – K., 1989
  • Golubinsky E. Historia Kościoła n. – M., 1901. – T.1. – Część 1.
  • Lewczenko MV Eseje o historii stosunków rosyjsko-bizantyńskich. – M., 1956.
  • Kronika Ipatiewa // PSRL. – 1962. – tom 2.
  • Tatiszczew WN Historia Rosji. – M .; L., 1962. – Vol.1. Tom.2.
  • Ribakov BA Starożytna Rosja. Legendy, eposy, kroniki. – M., 1963.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.