Obiektywne warunki życia determinują motywy działalności człowieka, odzwierciedlone w korze dużych półkul jego mózgu. Motywy działalności człowieka są bogate i różnorodne. Specyfiką motywacji działania człowieka jest to, że wiodącą rolę odgrywa w nim motywacja generowana przez społeczne warunki jego życia

Wybitny psycholog krajowy OM Leontiev (1903-1979) zdefiniował jednostkę jako całość holistyczną, która jest stosunkowo późnym wytworem społeczno-historycznego i ontogenetycznego rozwoju człowieka. Działa w wyniku integracji procesów realizujących żywotne relacje podmiotu z obiektywną rzeczywistością. Relacje te charakteryzują się podobieństwem ich konstrukcji i polegają na ich świadomej regulacji, czyli obecności świadomości, a na pewnych etapach – samoświadomości podmiotu.

Prawdziwą podstawą osobowości człowieka jest zespół jego relacji ze światem, które mają charakter społeczny i są wspólnie realizowane. Osobowość charakteryzuje tylko te procesy psychiczne i cechy człowieka, które przyczyniają się do realizacji jej działań. W rozwoju podmiotu jego stosunek do zjawisk świata wchodzi w relację hierarchiczną. Hierarchie działań stanowią rdzeń jednostki. Istnieją trzy główne parametry osobowości: szerokość ludzkich relacji ze światem, stopień ich hierarchii i ogólna struktura. Człowiek żyje w coraz bardziej rozszerzającej się dla niego rzeczywistości.

Bogactwo związków jednostki ze światem rodzi osobowość. Hierarchie motywów i działań jednostki tworzą względnie niezależne jednostki jej życia. Relacje wewnętrzne głównych linii motywacyjnych w zespole ludzkich działań charakteryzują ogólny „profil psychologiczny” jednostki. Psychologiczne podstruktury osobowości – temperament, potrzeby i skłonności, przeżycia i zainteresowania emocjonalne, umiejętności i nawyki, cechy moralne itp. – przejawiają się w życiu jednostki. Ważna jest opinia Leontieva, że jednostka rozwija się nie w granicach zaspokojenia ludzkich potrzeb, ale w kreatywności, która nie zna granic.

Cechą charakterystyczną każdej świadomej działalności człowieka jest koncentracja na osiąganiu określonych celów. Świadomy cel jest jego niezbędnym składnikiem. Bez celu nie ma i nie może być świadomej aktywności. K. Marks zauważył, że świadomy cel jako prawo określa sposób i charakter działania. Dotyczy to, jak widzieliśmy wcześniej, nie tylko praktycznych, ale i umysłowych działań człowieka. Tak, cel obserwowania czegoś, pamiętania lub pamiętania wydarzeń, rozwiązania problemu arytmetycznego lub fizycznego określa charakter działań umysłowych, które wykonujemy, próbując to osiągnąć.

Cele ludzkiej działalności generowane są przez obiektywny świat, społeczną egzystencję ludzi. Nie „spadają z nieba”, jak twierdzą idealiści. „W rzeczywistości ludzkie cele są generowane przez obiektywny świat i przewidują go – znajdź to jako dane, dostępne”. Powstają w procesie ludzkiego poznania tego świata i jego praktycznych działań.

Cele zależą od społecznych warunków życia człowieka, od stopnia jego indywidualnego rozwoju. W związku z tym różnią się treścią, bliskością lub oddaleniem. Im bardziej rozwinięta osobowość, jej świadomość, tym bardziej znaczące i odległe cele stawia sobie. Ich osiągnięcie zajmuje nie tylko tygodnie, miesiące, ale i lata. Cel długoterminowy określony jest w szeregu celów doraźnych, cząstkowych, które są krokami do jego osiągnięcia. Cel ostateczny wyznacza ogólny kierunek działalności człowieka, a cele cząstkowe – to, co człowiek robi na każdym etapie.

Im bardziej sensowny i odległy cel, którym kieruje się człowiek w swoim działaniu, im głębsze i szersze odbicie obiektywnej rzeczywistości musi osiągnąć, tym bardziej świadome jest jego działanie. W takich działaniach człowiek mentalnie wychodzi daleko poza teraźniejszość, patrzy w przyszłość, kierując się swoimi przewidywaniami, uświadamia sobie nie tylko bezpośrednie, ale i dalsze skutki swoich działań.

Obecność znaczących długofalowych celów wprowadza wewnętrzną jedność w ludzkich działaniach na pewien i często długi czas, wzbogaca jego życie, poszerza jego perspektywy. Jasność celu jest jednym z podstawowych warunków przezwyciężenia trudności, jakie należy napotkać na drodze do jego osiągnięcia. Ważny, żywotny cel staje się źródłem ludzkiej aktywności. Dotyczy to zwłaszcza dużych, ważnych społecznie celów. Tylko wielki cel generuje wielką energię.

Życie każdego człowieka polega na osiąganiu różnych celów. W działalności człowieka niektóre cele są osiągane, inne powstają. Ten niespokojny i niewyczerpany proces trwa tak długo, jak trwa świadome życie człowieka. Cele różnią się treścią i zasługują na inną ocenę, ale dla osoby, która do nich dąży, są one niezbędne. Bez celu życie ludzkie staje się małe, puste. Zabierz istniejące cele danej osoby – a jeśli nie znajdzie innych, zacznie żyć, marnieć lub podnosić ręce (Ushinsky). Oto pragnienie człowieka świadomego, celowego działania, charakterystyczne dla jego istoty.

Pawłow wskazuje również na znaczenie celu w działalności człowieka. Odruch celu, pisze, ma ogromne znaczenie, jest główną formą energii życiowej każdego z nas. Życie jest czerwone i silne tylko dla tych, którzy nieustannie dążą do określonego celu lub przechodzą z jednego celu do drugiego z tym samym zapałem. Wręcz przeciwnie, życie przestaje przywiązywać się do siebie, gdy tylko cel znika. Oczywiście cele ludzkiego życia są nieograniczone i niewyczerpane. Dlatego, konkluduje Pawłow, musimy pielęgnować i wzmacniać tę cenną właściwość rozwijającej się jednostki, jej determinację, której potrzebuje do pomyślnej nauki i przyszłego życia.

Makarenko dalej rozwijał ideę wielkiego znaczenia celowości w życiu rozwijającej się jednostki. Realizując ją w swojej praktyce edukacyjnej, zwrócił uwagę na ważną rolę w działaniach każdego ucznia „linii perspektywicznych”, czyli mniej lub bardziej odległych celów związanych z celami zespołu, w którym żyje, z życiem naszego społeczeństwa. Obecność takich „celów długoterminowych” jest niezbędnym warunkiem ruchu jednostki do przodu.

Cele ludzkiej działalności są powiązane z jej motywami. Działalność człowieka jest nie tylko celowa, ale i motywowana. Celem działania jest to, do czego jest ono skierowane i jaki powinien być jego bezpośredni rezultat. Motyw – jest tym, co określa pragnienie osoby, a nie jakiś inny cel. Motywy są niezbędnym składnikiem działalności człowieka, jego celowe działania są zawsze motywowane pewnymi przyczynami, realizuje je ze względu na coś dla niego ważnego. Termin „motywy” (z łac. moveo – move) i oznacza motywujące powody, które determinują celowe działania ludzi.

Genetyczną podstawową podstawą ludzkiej motywacji są jej pierwotne i wtórne potrzeby. Ludzie zawsze mają zapotrzebowanie na żywność, napoje, ubrania, różne przedmioty i zjawiska świata, wiedzę o nich niezbędną do utrzymania i rozwoju ich życia. Potrzeby te człowiek realizuje i przeżywa, dzięki czemu ma motywację do działania w celu ich zaspokojenia.

W wyniku zaspokojenia lub niezadowolenia ludzkich potrzeb powstają pewne uczucia i emocje. Motywują ją też do czynów i czynów, ale nie same. Przecież człowiek działa, pracuje, tworzy nie tylko dla odczuwania satysfakcji czy unikania niezadowolenia, ale dąży do jakiegoś obiektywnego rezultatu odpowiadającego jego potrzebom. Uczucia są więc jednym z motywów działania człowieka, ponieważ są bezpośrednio związane z jego potrzebami. W oparciu o potrzeby i uczucia ludzi kształtują się ich różnorodne zainteresowania (do określonej dziedziny pracy, do wiedzy naukowej, do sztuki itp.), które również odgrywają ważną rolę w motywowaniu ich do działania. Ważną motywacją człowieka do działania są także jego ideały i przekonania.

Potrzeby i interesy człowieka mogą być zaspokojone tylko przy pomocy określonych przedmiotów, tj. przedmiotów lub zjawisk świata zewnętrznego. Dlatego motywacja do ludzkich działań jest zawsze związana z ich przedmiotami. Przekonujemy się o tym, analizując każde ludzkie działanie i jego motywy. Motywem działania osoby, która zbiera gałęzie, rozpala ognisko i rozpala go, może być np. potrzeba ciepłego lub gorącego jedzenia. Działania ucznia budującego, a następnie uruchamiającego model samolotu mogą być motywowane jego zainteresowaniami lotnictwem, zawodem pilota, który postanowił opanować po studiach. Przekonanie ucznia o potrzebie porządku i dyscypliny w klasie może być motywem jego zdyscyplinowanego zachowania, a także motywem jego krytyki osób naruszających porządek w szkole.

Tak więc motywy te nazywane są potrzebami, uczuciami, zainteresowaniami, przekonaniami i innymi motywacjami człowieka do pracy, ze względu na wymagania jego życia.

Motywy działania odgrywają dużą rolę w życiu każdego człowieka i całego społeczeństwa. Charakter i skuteczność działania człowieka w dużej mierze zależy od treści i charakteru motywów. Wielkie sukcesy w podnoszeniu wydajności pracy, w odkryciach naukowych, literaturze i sztuce, jakie osiągnął naród radziecki, wynikają przede wszystkim z wysokich i szlachetnych motywów służenia Ojczyźnie Socjalistycznej, żarliwej miłości do niej.

Świadomość obowiązku, zainteresowania poznawcze, pragnienie wiedzy, zamiłowanie do pracy mają korzystny wpływ na sukcesy i dyscyplinę uczniów. Pobudzają ich do aktywnego działania, do głębszego opanowania treści wiedzy i do sukcesu w pracy. Motywy te, będąc wewnętrzną motywacją do działania, zapewniają odpowiednią wytrwałość uczniów w nauce, pracy oraz nabywanie umiejętności zdyscyplinowanego zachowania.

Pierwotne, organiczne potrzeby są wrodzone w człowieku. Z natury, jak każde zwierzę, potrzebuje jedzenia, picia, ochrony i tak dalej. Ale też się rozwijają, ostatecznie uformowane dalej w procesie zdobywania indywidualnego doświadczenia w wyniku jego interakcji ze światem zewnętrznym. W procesie tej interakcji formuje różnorodne potrzeby wtórne.

Do podtrzymania życia człowieka potrzebne są różne substancje i przedmioty otoczenia. Możliwość lub niemożność ich uzyskania charakteryzuje stan ludzkiej egzystencji. Brak np. składników odżywczych powoduje pewne zmiany w środowisku wewnętrznym jej organizmu oraz w pracy narządów wewnętrznych. Zmiany te pokazują obiektywny stan ludzkiej potrzeby żywności. Jednak sama obecność obiektywnej potrzeby czegoś nie wystarczy, aby osoba była zmotywowana do działania. Wszystko, co motywuje człowieka do działania, musi nieuchronnie przechodzić przez jego głowę. Obiektywny stan potrzeb człowieka znajduje odzwierciedlenie w jego mózgu w postaci przeżywania potrzeby, a raczej przeżywania niezadowolenia. Dopóki potrzeba nie jest zaspokojona, zauważa Marks, człowiek jest niezadowolony ze swojej potrzeby, a więc z samego siebie. To doświadczenie obejmuje motywację, chęć działania na obiektach rzeczywistości, które mogą zaspokoić tę potrzebę.

Fizjologiczną podstawą motywacji do takich działań jest ośrodek optymalnego, dominującego pobudzenia, które zachodzi w korze mózgowej półkul mózgowych pod wpływem w większości bezwarunkowych bodźców dochodzących do kory z wewnętrznego środowiska organizmu.

Tak więc pierwszą niezbędną przesłanką powstania motywacji do działania jest obecność doświadczenia potrzeby, które odzwierciedla obiektywny stan ludzkiej potrzeby czegoś. Podstawową przyczyną motywacji są zmiany warunków życia człowieka, które powodują tę potrzebę.

Na początku pragnienia działania nie jesteśmy świadomi wystarczająco jasnego zakresu naszego pragnienia. Ale później, gdy obiekt pożądania jest bardziej świadomy i skonkretyzowany, pragnienie to staje się konkretno-podmiotową naturą.

Motywacje podmiotowe kształtują się w procesie gromadzenia doświadczenia człowieka w zaspokajaniu jego potrzeb za pomocą pewnych obiektów rzeczywistości. W efekcie doświadczanie tych potrzeb staje się motywacją do działań ukierunkowanych na te podmioty. W związku z tym dalszą motywację do działania może wywołać jedynie dostrzeganie cech zewnętrznych tych obiektów (np. ich wyglądu, zapachu itp.). Co więcej, motywacja może być spowodowana jedynie ideą pożądanego tematu.

Jest to zatem druga niezbędna przesłanka powstania motywacji przedmiotowo-specyficznej do pracy z obecnością ludzkiego doświadczenia w zaspokajaniu potrzeb organicznych przy pomocy odpowiednich przedmiotów.

Zachęta do podejmowania działań w celu zaspokojenia potrzeb drugorzędnych, kulturowych, duchowych pojawia się również w obecności tych dwóch warunków. Życie człowieka w społeczeństwie rodzi jego potrzeby w odpowiednim środowisku kulturowym, komunikację z innymi ludźmi, zdobywanie różnorodnej wiedzy itp. Możliwość lub niemożność zaspokojenia tych potrzeb charakteryzuje warunki egzystencji człowieka jako jednostki, jako członka drużyna.

Niemożność zaspokojenia każdej takiej potrzeby wyraża także obiektywny stan potrzeb człowieka w odpowiednich zjawiskach rzeczywistości. Stan ten znajduje odzwierciedlenie w ludzkim mózgu w postaci przeżywania potrzeby, co powoduje motywację do działania w celu zaspokojenia tej potrzeby. Trudne doświadczenie człowieka, na przykład stan samotności, wiąże się ze świadomością różnych zmian w jego życiu, niemożnością porozumiewania się z bliskimi. To doświadczenie budzi istotne myśli i silną motywację, chęć podjęcia działań mających na celu znalezienie sposobów na poznanie określonych osób.

Konkretno-przedmiotowy charakter takich dążeń zależy również od doświadczenia człowieka w zaspokajaniu potrzeb duchowych za pomocą środków dostępnych w społeczeństwie. Orientacja podmiotowa drugorzędnych, w szczególności potrzeb duchowych, kształtuje się w człowieku od najmłodszych lat w procesie jego wychowania i praktyki osobistej, dowiaduje się o znaczeniu np. umiejętności językowych, arytmetyki itp. Jednak na podstawie na podstawie swojego doświadczenia jest przekonany w żywotnym dla niej sensie o tej wiedzy. Człowiek zaczyna sobie uświadamiać potrzebę wiedzy, wiedzy w określonej dziedzinie nauki, techniki itp.

W ten sposób obiektywne warunki życia determinują motywy działalności człowieka, odzwierciedlone w korze dużych półkul jego mózgu.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.