Rozpatrując strukturę społeczną jako zbiór grup społecznych różniących się pozycją w społeczeństwie, socjologia musi odpowiedzieć na pytanie: jak odróżnić te grupy od siebie? Narzędziem do osiągnięcia tego jest teoria stratyfikacji społecznej

Teoria stratyfikacji społecznej powstała na początku lat 40. XX wieku. Socjologowie amerykańscy T. Parsons, R. Merton, K. Davis, W. Moore i inni, którzy uważali, że rozwarstwienie społeczne jest spowodowane podziałem funkcji w społeczeństwie.

Według nich „rozwarstwienie społeczne zapewnia wyodrębnienie uporządkowanego zestawu warstw społecznych, które różnią się od siebie pewnymi ważnymi dla danego społeczeństwa cechami (kryteriami): charakterem własności, dochodami, władzą, prestiżem, cechami narodowymi lub innymi. Jednocześnie podejście stratyfikacji społecznej jest zarówno metodologią, jak i teorią rozpatrywania społecznej struktury społeczeństwa. Takie podejście jest zgodne z następującymi podstawowymi zasadami:

  • a) obowiązek badania wszystkich bez wyjątku warstw społecznych społeczeństwa;
  • b) konieczność zastosowania tych samych kryteriów przy ich porównywaniu;
  • c) wystarczalności kryteriów do pełnej i pogłębionej analizy każdej z badanych grup społecznych.

Oczywiście przy takim podejściu metodologicznym wspomniany wyżej stalinowski model „2+1” (dwie klasy i warstwa) nie ma szans na naukowe uzasadnienie.

Stratyfikacja społeczna oznacza proces trwający w społeczeństwie i wynik tego procesu. Jest to nie tylko sposób identyfikacji warstw danego społeczeństwa, ale także „portret” tego społeczeństwa. Po rozwarstwieniu całej populacji kraju według określonych kryteriów możemy zidentyfikować warstwy (warstwy), z których składa się ta populacja. Dlatego rozwarstwienie jest cechą każdego społeczeństwa: niewolniczego, feudalnego, kapitalistycznego, socjalistycznego.

Jest dostępny we wszystkich krajach, ponieważ pewne warstwy są dostępne w każdym społeczeństwie, w każdym kraju. Były w przeszłości, są teraz, pozostaną w przyszłości. Stratyfikacja społeczna – proces reprodukcji społecznej, w wyniku którego warstwy (warstwy), grupy, klasy są nierówne i pogrupowane w hierarchicznie ułożone warstwy o różnym prestiżu, własności i władzy. Stratyfikacja społeczna oznacza nie tylko odmienną pozycję w społeczeństwie jednostek, rodzin czy całych krajów, ale ich nierówną pozycję.

Jednocześnie bardzo ważne jest rozwiązanie problemu mobilności społecznej za pomocą teorii stratyfikacji społecznej, w szczególności metod zmiany pozycji społecznej przez jednostkę, grupę. Istnieją dwa główne sposoby na uzyskanie określonej rangi: przypisanie i osiągnięcie.

Przypisanie – awans poprzez społeczne „kroki” ze względu na zewnętrzne, niezależne od jednostki, grupy, właściwości (status społeczny, dane fizyczne itp.).

Osiągnięcie-osiągnięcie przez jednostkę, grupę o określonym statusie ze względu na własny sukces.

Klasowe i stratyfikacyjne modele struktury społecznej nie są ze sobą sprzeczne, a wręcz przeciwnie – na podstawie wyodrębnienia w naukowej analizie rzeczywistych klas, warstw, innych grup społecznych można zbudować „trójwymiarową” bazę. W ostatnich latach pojęcie „klas” zajęło to samo miejsce w światowej literaturze socjologicznej, co pojęcie „egzekucji”, i oba są wykorzystywane zarówno w krajowych, jak i międzynarodowych studiach porównawczych.

W niektórych interpretacjach stratyfikacji społecznej występują także tendencje egalitarne (wyrównujące). Są one szczególnie widoczne w koncepcjach „średniej” lub „nowej klasy średniej”, która jest interpretowana jako większość populacji z majątkiem i wystarczającymi możliwościami dostatniego życia; jest pracowity, wytrwały w dążeniu do celu, umie dysponować dostępnymi dobrami i docenia możliwości, jakie daje społeczeństwo w zakresie mobilności społecznej. Wzrost „klasy średniej” oznacza w rzeczywistości eliminację konfrontacji bogactwa z ubóstwem. Idea „klasy średniej” jest alternatywą dla poprzedniego podziału, odzwierciedla wyrównujące trendy w poglądach socjologicznych.

Według niektórych danych w naszym społeczeństwie pod koniec XX wieku. „Klasa średnia” wynosiła tylko 15%, aw Stanach Zjednoczonych około 80%. Wzrost jego roli w stosunku sił społecznych i politycznych decyduje o stabilności systemu społecznego, zapewnia jego dynamizm.

Pierwsze próby socjologów, aby pokazać, jak trudno jest rozwarstwiać społeczeństwo w stylu sowieckim, są dalekie od ukończenia, ponieważ nie uwzględniono niektórych grup społecznych w społeczeństwie (przedstawicieli kapitału prywatnego, studentów, uczniów itp.); oczywiście same oznaki rozwarstwienia społecznego wymagają wyjaśnienia. Ale nawet w tej formie ta klasyfikacja znacznie bardziej realistycznie odzwierciedla prawdziwą strukturę społeczną współczesnego społeczeństwa.

Dezinformacja, zniekształcenie rzeczywistej struktury społeczeństwa nie jest sposobem na jej wzmocnienie, ale przeciwnie, na rozdzielenie interesów, na dezintegrację społeczną. Wyciszenie rzeczywistego obrazu społecznego rozwarstwienia społeczeństwa leży w interesie tylko tych, którzy skupiają w swoich rękach władzę polityczną i ekonomiczną.

Pod koniec XX wieku. zaostrzyła się potrzeba skutecznej metody identyfikacji grup społecznych różniących się miejscem w systemie własności, władzy, zysku i prestiżu (statusu). Dzięki tej technice możesz przeprowadzić dogłębne badania struktury społecznej, aby zidentyfikować główne warstwy społeczne współczesnego społeczeństwa.

Krajowa nauka socjologiczna stanęła przed koniecznością odpowiedzi na następujące pytania:

  • Z jakich klas, warstw, grup składa się nasze społeczeństwo?
  • Jakie są główne kryteria różnicowania się w nim populacji?
  • Jakie dystanse społeczne dzielą nasze grupy społeczne od innych w naszym społeczeństwie?
  • Jakie są relacje społeczne między grupami społecznymi (konfliktowe czy przyjacielskie, skoordynowane)?
  • Jaka jest mobilność społeczna w naszym społeczeństwie: kto, z jakich grup i w jakich grupach się przemieszcza, jak intensywne są te ruchy?
  • Jak i dzięki czemu reprodukowana jest ta struktura społeczna?

Jest oczywiste, że bez odpowiedzi na te i inne ważne pytania społeczeństwo jest skazane na życie „na ślepo”. Niektóre próby zidentyfikowania grup, które poruszają społeczeństwo, ożywiają je i tych, którzy się temu sprzeciwiają, nie były szczególnie udane.

Specyficzne szeroko zakrojone badania mające na celu stworzenie „portretu społecznego” współczesnego społeczeństwa – jednego z najpilniejszych zadań socjologii krajowej.

Znaczenie tej pracy wynika z faktu, że struktura społeczna jest niezwykle ważnym społecznym regulatorem ewolucji społeczeństwa. Decyduje o sposobach rozwoju i efektywności gospodarki, gdyż różne grupy społeczne zajmują w niej ściśle określone miejsce i dążą do realizacji swoich interesów. Struktura społeczna ma decydujący wpływ na stosunki polityczne w społeczeństwie, czyli relacje między różnymi grupami dotyczące wykorzystania (utrzymania, przejęcia) władzy państwowej. Wreszcie to specyfika struktury społecznej społeczeństwa determinuje w nim istotę i główne kierunki polityki społecznej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.