Rola i znaczenie stereotypów ludowych – podejście przekrojowe. Niektóre cechy stereotypów. Tożsamość ludowa i stereotypy ludowe. Stereotyp Ukraińców w świadomości Polaków

Rola i znaczenie stereotypów ludowych – podejście przekrojowe. W 1984 r. w starym Europejskim Centrum Koordynacji Badań i Dokumentacji Nauk Społecznych (Wiedeń) uruchomiono międzynarodowy program porównawczy badań nad słownictwem życia politycznego. Już na początkowym etapie badań uwzględniono rolę stereotypów (ludowych).

Stereotypy odgrywają ważną rolę w działalności społecznej człowieka, ale nie są uwzględniane w analizie. Naukowcy często ich nie widzą lub nie chcą ich widzieć.

Niektóre cechy stereotypów. Definicja. Międzynarodowy charakter badań potwierdza to, co wiadomo już z innych prac:

  • Stereotypy nie są pojęciem, ale mniej więcej ogólnym odzwierciedleniem zjawisk społecznych. Często są one związane z językiem (tokeny i systemy leksykalne).
  • Stereotypy nie zaczynają się od bezpośredniego ludzkiego doświadczenia, ale od tradycji, tradycji i mediacji. Jeśli stereotypy są mocno zakorzenione w świadomości społecznej, nie podlegają doświadczeniu, które nie odpowiada wcześniej przyjętym wyobrażeniom.

Definicje podane przez Lippmanna [7], Allport [2], Adorno [1] można podsumować następująco:

  • stereotypy są ważną częścią integracji społeczeństwa; można je znaleźć w motywacji zjawisk społecznych, ideologii, a także w propagandzie politycznej;
  • stereotyp to osąd, negatywny lub pozytywny, oparty na przekonaniu;
  • jego źródło ma charakter społeczny, jest przekazywane przez rodzinę osobie jako pogląd publiczny, a także, szerzej, środowisku społecznym, bez uwzględnienia osobistych doświadczeń jednostki;
  • stereotyp ma kolor emocjonalny (negatywny lub pozytywny);
  • całkowicie zaprzecza faktowi lub częściowo odpowiada prawdzie, ale zawsze brzmi całkowicie prawdziwie;
  • pozostaje niezmieniony przez długi czas. Dzieje się tak, ponieważ stereotyp tak naprawdę nie zależy od doświadczenia ludzi.

Przedstawione powyżej cechy umożliwiły stereotypowi pełnienie ważnej funkcji społecznej, a mianowicie: funkcji obronnej w stosunku do wartości i akceptowanych sądów określonego społeczeństwa lub grupy. Przyswojenie jej jako normy społecznej jest warunkiem integracji jednostki z grupą.

W pracach oddziału wiedeńskiego podkreślano także główne funkcje komunikacyjne stereotypów. Ponadto badania wykazały wielką socjolingwistyczną rolę stereotypów: pomagają jednostkom identyfikować się ze wspólnymi wartościami; stereotypy pomagają ludziom oddzielić się od „innych”, których nie zaliczają do własnego społeczeństwa.

Stereotypy ludowe. Analizę stereotypów ludowych można uznać za rodzaj analizy społecznej konstrukcji rzeczywistości. Musimy zrozumieć, jak to działa i co wspiera ten stan rzeczy. Te problemy zajmują się naukami społecznymi. Berger i Linzkmann ujęli to w ten sposób:

„Świat życia codziennego jest znany członkom społeczeństwa nie tylko jako istniejąca rzeczywistość… Jest to świat wywodzący się z ich myśli i działań, który uważają za realny” [3:19-20].

Analiza stereotypów wymaga podejścia międzysektorowego. Wcześniej ten obszar był zdominowany przez psychologię społeczną. O wiele więcej można osiągnąć dzięki współpracy językoznawców, psychiatrów, historyków, socjologów, antropologów i polityków.

Jeśli chodzi o stereotypy, musimy:

  • Po pierwsze, weź pod uwagę, że nie jest to studium postaci ludowych. Stereotypy ludowe mogą się zmieniać, gdy pojawiają się nowe informacje lub zmienia się rzeczywistość.
  • Po drugie, opis charakteru narodowego nie jest tworzony przez społeczeństwo, ale może podlegać wpływowi stereotypów ludowych.
  • Po trzecie, koncepcja charakteru narodowego jest bliska koncepcji tożsamości narodowej.

Tożsamość ludowa i stereotypy ludowe. Stereotypy ludowe odnoszą się do „innych”: ludzi, krajów i innych kultur. Jednak „obcy” nie są coroczną masą. Niektórzy z nich są sąsiadami, inni nie. Niektóre narody są wrogami, inne nie. Niektóre grupy społeczne mogą być reprezentowane przez mniejszości, które żyją wśród nas, mówią naszym językiem lub nie. Nasze zaufanie zależy od aktualnych uwarunkowań politycznych i ekonomicznych, a także od stabilnej hierarchii wartości danego narodu. Mimo tych zależności stereotypy są zawsze bardzo stabilne. W zależności od okoliczności są „pozytywne” lub „negatywne”. Kraje sąsiednie mają zwykle kilka różnych wyobrażeń o sobie, kilka popularnych stereotypów, które służą różnym celom.

Według Bertinga i Villana-Gandosiego [4] stereotypy ludowe pełnią następujące funkcje:

  • Służ członkom społeczeństwa jako wspólnym dla wszystkich punktów odniesienia.
  • Wzmocnij więzi między członkami społeczeństwa.
  • Wyrażają wspólne wartości, przeciwstawiając „nasze” wartości i obyczaje z wartościami i obyczajami „innych”.
  • Można je wykorzystać do pozytywnego podkreślenia, że nasza grupa różni się od innych, z którymi można ją pomylić.
  • Stereotypy mogą służyć do wyróżnienia osoby lub grupy osób, których wartości i obyczaje uważamy za szkodliwe dla nas (dyskryminacja).
  • Osoby należące do tej grupy mogą wykorzystać je do okazania swojej lojalności – prawdziwej lub fałszywej – w stosunku do tej grupy.
  • Służą ludziom do tworzenia „winnych”, gdy jest kryzys.

Stereotypy są zawsze częścią naszego poczucia tożsamości narodowej. Działają w określonych okolicznościach: podczas szable, podczas masowej turystyki, w rocznice wojen narodowowyzwoleńczych. W czasie pokoju nie ma potrzeby podkreślania negatywnych elementów, które pojawiają się w naszych stereotypach na temat ludzi i narodów, z którymi mamy dobre stosunki.

Stereotyp Ukraińców w świadomości Polaków. Od kilku lat obserwuje się wzrost zainteresowania problemem mniejszości narodowych w Polsce. Obowiązująca po wojnie zasada homogenicznego etnicznie regionu była spowodowana tym, że problemy „mniejszości” pisane były wyłącznie z punktu widzenia asymilacji, adaptacji i zanikania różnic kulturowych. W latach 80-tych sytuacja zaczęła się zmieniać. Problemy „mniejszości” cieszą się coraz większą uwagą i coraz bardziej interesują się nimi badacze, a także „młodych poszukiwaczy prawdy”.

W rezultacie pojawiły się nowe publikacje, które poruszają ten problem. Ale tak korzystny klimat dla mniejszości nie trwa długo i tylko w wąskich kręgach naszego społeczeństwa, co oczywiście nie wystarczy, aby zmienić zakorzenione stereotypy, przesądzić o istniejących mitach. Zniekształcony obraz Niemca, Ukraińca, Żyda jest powszechny w środkach masowego przekazu propagandy, literaturze obowiązkowej – szkoła, opowiadania – środowisko itp.

Marko Rusakevych zajmował się problemem stereotypu ukraińskiego [8, 58-59]. Do przedstawienia tego problemu uwzględnił materiały zebrane w Przemyślu w 1986 roku. Przemyśl to specyficzne miasto ze znaczną populacją ukraińską. Bardzo żywe są w pamięci silne antagonizmy i konflikty walki wyzwoleńczej ludu okresu przedwojennego, okresu okupacji, a także okresu powojennego.

Podsumowując badania, można stwierdzić, że w polskim społeczeństwie dominuje negatywny stereotyp Ukraińców. Z drugiej strony pozytywny stosunek studentów do powrotu Ukraińców na ich dawne ziemie pokazuje, że społeczeństwo polskie, a zwłaszcza młodsze pokolenie, jest otwarte na współpracę.

Dominacja negatywnych stereotypów negatywnie wpływa na dyskusje badaczy, którzy starają się rozwiązywać bolesne problemy obiektywnie, z uwzględnieniem poglądów obu stron. Niestety, jedynym efektem wspólnej pracy polsko-ukraińskich komisji nad harmonizacją tekstów podręczników historii jest długa lista przeciwstawnych poglądów w tych samych kwestiach. Decyzja Senatu RP (sierpień 1990) potępiająca akcję Wisły również nie zbliżyła obu narodów. Kombatanci nazwali decyzję „skandaliczną i upokarzającą” [5.5], a Ukraińcy w Polsce – nieadekwatną.

Jeśli chodzi o sprawy polsko-ukraińskie, najważniejsze jest, aby zacząć o nich mówić. Podstawą dyskusji powinna być chęć wysłuchania drugiej strony, próba zrozumienia jej argumentów, a co najważniejsze – odejście od zakorzenionych negatywnych stereotypów.

literatura

1. Adorno TW, Frenkel Brunswick E., Levinson DJ, Nevitt Sanford R. Osobowość autotorytarna. – Nowy Jork, 1969.

2. Allport GW Prejudsce: problem w psychologicznej i społecznej przyczynowości // Dziennik Spraw Społecznych. – 1950. – Listopad. – Suplement nr. 4.

3. Berger PL, Lunckmann T. Społeczna konstrukcja rzeczywistości. Traktat w socjologii wiedzy. – Nowy Jork: Routledge, 1967.

4. Berting J., Villain-Gandossi Ch. Rola i znaczenie stereotypów narodowych w stosunkach międzynarodowych w interdyscyplinarnym wydarzeniu // Narody i stereotypy / Wyd. T. Walas. – Kraków 1995.

5. Hermaszewicz W. Echo Wołynia. – Warszawa 1998.

6. Jestal J. Polsko – ukraińskie dyskusje w kontekście stereotypów narodowych // Narody i stereotypy / Wyd. T.Walas. – Kraków 1995.

7. Lipmann W. Public Opinion. – Nowy Jork, 1946.

8. Rusakiewicz M. Ukrainac i Polak – w kręgu stereotypów // Zustriczi.– Warszawa, 1990.– Nr.1.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.