Streszczenie uwzględnia cechy rozwoju kultury światowej XX wieku oraz główne kierunki i trendy w rozwoju kultury XX wieku

Cechy rozwoju kultury światowej XX wieku. Biorąc pod uwagę wyjątkowość XX wieku, jego oryginalność technologiczną, środowiskową, społeczno-polityczną i duchową, już teraz możemy wyciągnąć pewne wnioski na temat stanu kultury, w jakim znajdowała się ludzkość na przełomie III tysiąclecia swojej historii.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że rasowe, etniczne, językowe, społeczno-ekonomiczne zróżnicowanie współczesnych narodów globu nie daje podstaw do używania takich kategorii jak „kultura światowa” czy „cywilizacja światowa XX wieku”. Jednak z zewnątrz widać cały obraz z ogólną fabułą, a nawet myślą przewodnią.

To właśnie w naszym stuleciu ogłaszały się głośno procesy integracyjne. Na planecie nie ma prawie żadnych kultur, które istniałyby w izolacji. Czynniki wpływu zewnętrznego na kulturę nabrały globalnego znaczenia, co doprowadziło do powstania procesów uniwersalnych w sferze życia duchowego.

Oczywiście tendencje uniwersalistyczne przejawiają się w każdej kulturze narodowej w zależności od określonych składników doświadczenia historycznego narodu, jego mentalności, struktury społecznej i struktury ekonomicznej, co w każdym przypadku stwarza szczególną sytuację kulturową. W szczególności w XX wieku. Wyraźnie ujawniły się dwie tendencje.

Z jednej strony kryzys duchowości, który charakteryzuje się przede wszystkim wyobcowaniem mas z dziedzictwa kulturowego narodu w szczególności i ludzkości w ogóle, przemieszczeniem wartości duchowych na peryferie ludzkiej świadomości, dominacją stereotypów masowej pseudokultury. Z drugiej strony nasila się proces odwrotny, związany z pragnieniem części społeczeństwa powrotu na łono kultury, aby uczynić swoją egzystencję prawdziwie duchową.

W oceanie paroksyzmów naszego stulecia – krwawych wojen światowych i regionalnych, zagrożenia nuklearnego, konfliktów narodowo-etnicznych i religijnych, totalitaryzmu politycznego, zanieczyszczenia i zniszczenia środowiska, rosnącego egoizmu, robotyzacji jednostek ludzkich itp. – wielu zaczyna dostrzegać kulturę jako „ziemi obiecanej”, panaceum, jedynej zbawczej siły zdolnej rozwiązać węzeł gordyjski problemów współczesnej ludzkości.

Industrializacja kultury jest jednym z praw tego stulecia. Konsekwencje tego procesu są duchowo sprzeczne. Rozwinięta z jednej strony technika reprodukcji i reprodukcji czyni sztukę dostępną dla szerokiego grona odbiorców. Z drugiej strony powszechna dostępność dzieł sztuki czyni je przedmiotem życia codziennego, dewaluując je. Lekkość i prostota percepcji sprawia, że nie trzeba wewnętrznie przygotowywać się do komunikacji ze sztuką, co zdecydowanie ogranicza jej wpływ na rozwój osobisty.

Techniczne możliwości reprodukcji dzieł sztuki wiążą się z niebezpieczeństwem szerzenia się „pseudokultury”, szkodliwej moralnie i estetycznie, różnego kiczu, przeznaczonego dla niewymagającego masowego odbiorcy. Niestety dla większości krajów świata, w tym Ukrainy, to niebezpieczeństwo stało się już groźną rzeczywistością.

Przez cały XX wiek. w świadomości masowej następuje stopniowy upadek tradycyjnych religijnych zasad kultury. Przede wszystkim przejawia się to w konceptualnych chrześcijańskich wymaganiach moralnych miłości Boga i miłości bliźniego.

Główne kierunki i kierunki rozwoju kultury XX wieku. Jedna z charakterystycznych cech życia kulturalnego XX wieku. pojawia się i rozprzestrzenia modernizm. Pojawia się jako rodzaj ideologicznej i artystyczno-estetycznej reakcji na pogłębiający się kryzys duchowy społeczeństwa. Jednocześnie modernizm zaprzecza, że dotychczasowa kultura mogła oprzeć się niszczycielskim siłom. Stąd ostry, a czasem wojowniczy antytradycjonalizm modernizmu, który czasem przybiera buntownicze i ekstrawaganckie formy wyrazu.

Filozoficznymi i ideologicznymi fundamentami modernizmu były idee irracjonalnego woluntaryzmu niemieckich filozofów Arthura Schopenhauera (1788-1860) i Friedricha Nietzschego (1844-1900), intuicjonizm francuskiego myśliciela Henri Bergsona (1859-1941), psychoanalityka i filozof Austrii 1939) oraz szwajcarski psycholog Carl Gustav Jung (1875 – 1961), egzystencjalizm francuskich filozofów i pisarzy Jean Paul Sartre (1905 – 1980), Albert Camus (1913 – 1960) i niemiecki myśliciel Martin Heidegger (1889) – 1976). Dla ideologicznych podstaw modernizmu ważna była także fenomenologia niemieckiego filozofa Edmunda Husserla (1859-1938).

Twórczość tych wszystkich myślicieli jest „złotym” fundamentem filozofii nowoczesnej, a wraz z nią nowoczesnej kultury, ich refleksji na temat tragedii i upadku tradycyjnego humanizmu, historycznego impasu, w jakim znalazła się ludzkość, złożonej i sprzecznej natury komunikacji międzyludzkiej ze światem, został zmuszony przez ludzkość do ponownego przemyślenia swoich poglądów na świat i miejsce człowieka w tym świecie.

Zwłaszcza w dziełach sztuki, traktatach estetycznych i publicystycznych deklaracjach modernistów najczęściej podnoszony jest problem absurdu świata, samotności i zagłady człowieka. Nawet te dzieła modernizmu zdominowane przez jasne, elegijne, a nawet radosne emocje (np. malarz i grafik Marc Chagall, 1887 – 1985; holenderski malarz Pete Mondrian, 1872 – 1944; rosyjski kompozytor i dyrygent Igor Strawiński, 1882 -1971; francuski pisarz Marcel Proust, 1871 – 1922, anglo-amerykański poeta Thomas Elista, 1888 – 1965 itd.), przesiąknięci motywami utraty więzi z rzeczywistością, czują samotność artysty zamkniętego w kręgu jego fantazji, wspomnienia i skojarzenia.

„Istotny wkład w rozwój ekspresjonizmu wniósł słynny austriacki artysta Oscar Kokoschka (1886-1980). Jest malarzem i grafikiem, dramatopisarzem i recytatorem. Ale wszystkie przejawy jego talentu niezmiennie wskazują na skłonność do ekspresjonistycznego światopoglądu i estetyka.

Doktrynę malarstwa emocjonalnego i kolorystycznego, zbliżoną do ekspresjonistów niemieckich, wyznawali paryscy fowiści (z francuskiego dzikie). Utrzymywali rodzaj malarstwa „bez reguł”, dla którego otrzymali od krytyków tę ironiczną nazwę. Wśród fowistów byli A. Matisse, A. Deren, M. Vlamink, A. Marche i inni. połączyło ich pragnienie tworzenia obrazów artystycznych wyłącznie za pomocą jasnych, otwartych kolorów, wyrazistych, intensywnych symfonii kolorystycznych. Główne kompozycje kolorystyczne Fowistów czerpały z natury, maksymalizując je i wyostrzając. Od Mostu i innych ekspresjonistów wyróżniał ich bardziej optymistyczny stosunek do życia, chęć odtworzenia piękna i harmonii, których brakuje światu.

Ekspresjonizm, który pojawił się w malarstwie, przejawił się niejako we wszystkich sztukach. Zajmował znaczące miejsce w poezji niemieckiej i austriackiej (G. Trakl, F. Werfel, wczesny J. Becher). Cechy ekspresjonizmu tkwią w prozie Iwana Franki i F. Kafki. Jednym z wiodących gatunków ekspresjonizmu jest dramat dziennikarski, czyli „scream drama”, z jego „uniwersalnymi konfliktami”, abstrakcyjnym ludzkim obrazem, fragmentarycznym „językiem telegraficznym”, ostrą plastycznością (sztuki W. Hazenklavera, G. Kaisera, E. Tollerata itp.).

Rozkwit europejskiego ekspresjonizmu w ogóle zakończył się na początku lat 30. XX wieku. Ale jego idee i techniki nadal wpływają na pracę postaci kultury o różnych poglądach, ponieważ ekspresjonizm charakteryzował się najbardziej charakterystyczną kulturą XX wieku. cecha – wyostrzona-kontrastująca wizja świata. Ekspresjonizm do dziś ma krąg fanów. Innym nurtem artystycznym, który miał długofalowe konsekwencje i miał znaczący wpływ na rozwój sztuki modernistycznej, był kubizm (z fr. Cube – Cube). Powstała w Paryżu na przełomie wieków. Według niektórych teoretyków sztuki tamtych czasów, kubizm dokonał „rewolucyjnego zamachu stanu” podobnego do malarstwa renesansowego.

Podobnie jak ekspresjoniści, kubiści starali się wyrazić swój wewnętrzny świat jako jedyne źródło twórczej inspiracji. Porzucili tradycyjne środki artystyczne – przenoszenie trójwymiarowej przestrzeni, atmosfery, światła, zaczęli opracowywać nowe formy wielowymiarowej perspektywy, która pozwoliłaby pokazać obiekt kompleksowo, w postaci wielu przecinających się płaszczyzn, tworzących prześwitujące czworoboki, trójkąty , półkola. Wszystko to, zdaniem kubistów, powinno nie tylko pomóc widzowi w zrobieniu panoramicznego trójwymiarowego widoku obiektu, ale także ukazać oryginalne formy rzeczy. Konstruktywne podobieństwo wszystkich przedmiotów, ich relacje i interakcje – to przede wszystkim interesowało i ekscytowało kubistów.

Kubizm był związany z twórczością wielu artystów w różnym czasie, ale najważniejszą rolę w kształtowaniu nowego kierunku odegrali Hiszpan Pablo Picasso (1881 – 1973) i Francuz Georges Braque (1881 – 1963).

Okres rozkwitu surrealizmu przypada na lata 1924-1938. Za najwybitniejszego przedstawiciela surrealizmu słusznie uważa się słynnego hiszpańskiego artystę Salvadora Dali (ur. 1904). Jego obrazy to irracjonalne zestawienia czysto realnych obiektów, które mają naturalistyczny wygląd lub są paradoksalnie zdeformowane.

Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych abstrakcjonizm (od łacińskiego abctractio, daleki od rzeczywistości) zepchnął na dalszy plan wszystkie szkoły sztuki zachodniej, w tym surrealizm. Najsłynniejsza definicja abstrakcjonizmu należy do apologety tego nurtu, francuskiego krytyka sztuki i artysty M. Sefoura. Abstrakcję nazywał każdą sztuką, która nie zawiera żadnego przypomnienia rzeczywistości, żadnej odpowiedzi na tę rzeczywistość. To jest sztuka „bezsensowna”. Rzeczywiście, trudno znaleźć w obrazach abstrakcjonistów coś, co przypomina zwykły świat wokół człowieka.

Apoteoza abstrakcjonizmu sięga drugiej połowy XX wieku. Jednak jego początki należy doszukiwać się w początkach stulecia, kiedy powstały pierwsze kompozycje abstrakcyjne i podjęto próby wypracowania odpowiednich podstaw teoretycznych. Za pierwszego artystę i teoretyka abstrakcjonizmu uważany jest Wasyl Kandinsky. Jego fascynacja ekspresjonizmem była krótkotrwała i w 1912 roku. w swojej książce O duchowości w sztuce wyraża credo abstrakcjonizmu.

Przekonany idealista, człowiek o silnych uczuciach religijnych, V. Kandinsky nie akceptuje rzeczywistości, wierząc, że artysta nie potrzebuje tego, co go otacza. Jedynym obiektem twórczości, który zasługuje na uwagę artysty, jest jego własny świat duchowy, stan własnej duszy. Symbole tego stanu mogą być tylko „czyste”, wzięte same w sobie, linie, kolory, kształty. Na przykład, według V. Kandinsky’ego, żółty to symbol szaleństwa, niebieski wzywa człowieka do nieskończonej przestrzeni, wskazuje na pragnienie nadprzyrodzonego, czystego, zielonego symbolizuje doskonałą harmonię, a fioletowego – ból, wygaśnięcie i tym podobne.

Nowe pokolenie abstrakcjonistów, które przybyło do sztuki po II wojnie światowej (J. Pollock, W. de Kooning itp.), kontynuując poszukiwania abstrakcjonistów początku wieku, wypracowało nowe techniki i narzędzia. W szczególności amerykański malarz Jackson Pollock (1912 – 1956) stał się twórcą „abstrakcyjnego ekspresjonizmu”. Skupił się na samym procesie twórczości artystycznej, która staje się celem samym w sobie. Stąd tak zwane malowanie – akcja. Artysta przy tym chaotycznie, impulsywnie nakłada farbę na płótno. Do tego celu służą nie tylko pędzle, ale także patyczki, łyżki itp. Wszystko to odpowiadało zasadzie automatyzmu psychologicznego, którą stosowano w surrealizmie.

Pogłębiający się kryzys kulturowy doprowadził w ostatniej trzeciej połowie XX wieku do pojawienia się nowych form awangardy, które nawet ich zwolennicy interpretują jako antysztukę. Konwencjonalnie można je łączyć w pojęcie „sztuki konceptualnej” (z angielskiego. Concept – pojęcie, idea, ogólna idea). Sztuka konceptualna jest postrzegana jako sposób demonstrowania pojęć stosowanych w różnych dziedzinach wiedzy: filozofii, socjologii, antropologia itp., na przykład „ruch”, „koncept”, „pusta forma”, „warunkowość”, „artysta”.

Do zilustrowania pojęć wykorzystywane są różne materiały: teksty literackie, grafika, ciało ludzkie, nagrania wideo, obiekty przyrodnicze, wyroby przemysłowe. W zależności od wykorzystania materiału w sztuce konceptualnej można wyróżnić takie nurty jak body art, land art, performance, video art itp. Wraz z tym na XX wiek. charakterystyczny wygląd „kultury masowej”. Jego powstaniu sprzyjał rozwój środków masowego przekazu – gazet, popularnych magazynów, radia, płyt, kina. Wszystko to z jednej strony zdemokratyzowana kultura otworzyła do niej dostęp masowemu audytorowi, z drugiej zaś – doprowadziło do przenikania kultury interesów komercyjnych, kultura stała się podmiotem biznesu.

Rozwój „kultury masowej” w Europie i Stanach Zjednoczonych przebiegał w różnych kierunkach. W Europie „kultura masowa” (rozrywka ludowa, sztuka żonglerów, mimów, histrionów) zawsze sprzeciwiała się kulturze oficjalnej, kontrolowanej przez państwo i kościół. W Stanach Zjednoczonych „kultura masowa” jako pierwsza promowała stereotypy i idee kultury oficjalnej, której głównym regulatorem była reklama. „Kultura masowa” stała się tak integralną częścią kultury amerykańskiego społeczeństwa, jego świadomości kulturowej, że jej studium dominuje w systemie amerykańskiego szkolnictwa wyższego. 56% kursów w USA poświęconych jest studiowaniu „popularnych” rodzajów kultury (kursy w telewizji, filmie, reklamie, dziennikarstwie). W Anglii system edukacji uniwersyteckiej obejmuje specjalne kursy zawierające materiały dotyczące kultury kina, muzyki, science fiction, a nawet piłki nożnej.

Wykorzystanie takich gatunków jak kryminały, westerny, musicale, horrory, pozwala „kulturze masowej” wykreować świat postaci mitologicznych (Superman, King Kong, wampir, Spider-Man – Spider-Man, Batman – Batman itp. ), nowe wymiary rzeczywistości, rzekomo dostępne dla wszystkich. Jednak dążenie do masowego zasięgu (określenie „kultura masowa” zawiera w sobie wskazanie masowości tego zjawiska) opiera się nie na semantycznej, lecz formalnej cesze ilościowej. Msza nie jest narodem, ale ilościowym sposobem produkcji i konsumpcji.

Opierając się na własnych zasadach estetycznych, własnym systemie idei i mechanizmów estetycznych, „kultura masowa” posiada wysoką, a czasem wyrafinowaną technikę. Główne środki działania „kultury masowej” – wizerunek (wizerunek), wyobrażenia o rzeczach i ludziach – celowo narzucane przez media, w tym reklamę. Wizerunek często kojarzony jest z pojęciem prestiżu, reputacji.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.