Epoka hetmana B. Chmielnickiego była uderzającym przejawem filigranowej dyplomacji ukraińskiej z jej superwysiłkami na rzecz ustanowienia Ukrainy w przestrzeni geopolitycznej Bałtyku i Morza Czarnego jako supermocarstwa

I tak w lutym 1650 r., kiedy Polska próbowała wciągnąć hetmana w wojnę w Turcji, a chana tatarskiego – wykorzystać wodza kozackiego w wojnie z Moskwą, B. Chmielnicki odnowił ten sojusz z Turcją, tym samym okiełznając obu niespokojnych sąsiadów. Przysięgając wierność Imperium Osmańskiemu 2 sierpnia 1650 r., Chmielnicki zerwał w ten sposób sojusz moskiewski-polski przeciwko Turcji, który, jeśli zostanie utworzony, zamieni Ukrainę w teatr działań wojennych.

Ale w tym samym roku hetman wielki rozpoczął uporczywą dwuletnią walkę o ustanowienie ukraińskiej kontroli nad Wołoszczyzną, co zaowocowało małżeństwem jego najstarszego syna Tymoteusza z córką wołoskiego lorda Lupulla Roksany, ufortyfikowanym we wsi Raszków 21 sierpnia. , 1652. Pod tymi intencjami prześledzono dążenie B. Chmielnickiego poprzez Wołoszczynę do zajęcia bezpośrednio w stosunku do Porty, bez wasalnego uzależnienia od Krymu, pozycji księcia i znalezienia centrum na Zachodzie („Księstwo Podolskie”, później „Księstwo Sarmacji” z księciem Jurijem Chmielnickim pod przewodnictwem). Pod protektoratem Turcji ukraińska państwowość mogłaby się ukształtować i umocnić.

Plany te nie powiodły się ostatecznie ze względu na śmierć syna hetmana wielkiego Tymofija Chmielnickiego, który zginął pod Suczawą we wrześniu 1652 r.

Wkrótce B. Chmielnicki i jego świta opracowali nowy wielki plan, który imponował wielkością: zniszczyć Polskę i Krym z pomocą Moskwy, wyłaniając się w ten sposób z wasalnej zależności Turcji. Ukraina nawiązując stosunki dyplomatyczne z Moskwą sprawdza ekspansję Polski, torując drogę własnej aktywnej polityce zagranicznej na kontynencie europejskim. Jednym z pierwszych przejawów tego, po podpisaniu traktatu perejasławskiego z 1654 r., była próba ustanowienia przez hetmana wyłącznej ukraińskiej kontroli nad Białorusią, za co wysłał znaczne siły kozackie pod dowództwem pułkownika Iwana Zolotarenko. Ten ostatni przekonał białoruską szlachtę do złożenia przysięgi wierności Borysowi Chmielnickiemu, przyjmując protektorat Ukrainy, z pominięciem Moskwy.

Wywołało to wielkie zamieszanie wśród moskiewskiej szlachty, która stanowczo realizując swoją linię państwową i polityczną domagała się od Białorusinów przysięgi bezpośrednio przed samym carem. Jednak wojska ukraińskie wyprzedziły ich, rozpoczynając energiczną okupację Białorusi, gdzie cały region między Homelem a Mohylewem został w krótkim czasie zorganizowany w systemie kozackim, a tytuł przyjął pułkownik I. Zolotarenko na rozkaz B. Chmielnickiego hetmana Siverskiego.

Konkurencja i wielkie kontrowersje między Moskwą a Czyhyryniem, uwidocznione w 1655 r. w czasie kampanii przeciwko Polsce, w pełni ujawniły spore różnice między sojusznikami, z których każdy domagał się nie tylko niezależności w polityce zagranicznej, ale także dominacji w regionie. Hetman prowadzi tę kampanię w ścisłym porozumieniu ze Szwecją, paraliżując jednocześnie inicjatywy Moskwy. W takich warunkach zerwanie z Moskwą stało się nieuniknione. Ostatnim impulsem był traktat pokojowy podpisany we wrześniu 1656 r. przez Austrię między Moskwą a Polską, bez uwzględnienia interesów Ukrainy.

Pokój moskiewski i polski naruszył wszystkie najważniejsze interesy Ukrainy; w jednej chwili odwołał wielkomocarstwowe plany hetmana B. Chmielnickiego. Moskwa stała się sojusznikiem Polski. Oznaczało to, że dla Ukrainy sojusz wojskowy z Moskwą, skierowany przeciwko Polsce, stracił na wadze i znaczeniu. Co więcej, aby zjednoczyć wszystkie ziemie rosyjskie w państwie kozackim (to był główny cel hetmana), władza carska stała się nie tylko zbędna, ale i szkodliwa, a nawet niebezpieczna, gdyż carska ochrona jako symbol niepodległości od Polski od dawna odegrała rolę i Ukraina została uznana przez wszystkich sąsiednich władców za suwerenne państwo, o czym świadczą stałe kontakty międzynarodowe B. Chmielnickiego.

Ponadto sojusz moskiewsko-polski zwrócił się przeciwko nowemu sojusznikowi Ukrainy, królowi Szwecji Karolowi Gustawowi, który wzmacniając Polskę zagrażał Ukrainie i jej polityce w regionie, gdyż ta ostatnia mogła zostać podzielona między nowych sojuszników, jak to się później stało. – w XX wieku.

Porozumienie między Moskwą a Polską zmusiło Chmielnickiego do określenia nowych priorytetowych obszarów ukraińskiej polityki zagranicznej: uniezależnienia Ukrainy od agresywnej polityki Moskwy; o zabranie do Rzeczypospolitej tych północno-zachodnich ziem ukraińskich, które nie weszły jeszcze w skład państwa kozackiego; zneutralizować tatarski Krym i wreszcie uzyskać międzynarodowe uznanie jego intencji dynastycznych, które miały skonsolidować wojskowy tytuł hetmana z suwerennym tytułem książęcym i zapewnić dziedziczność najwyższej władzy na Ukrainie.

Nowa wówczas koalicja państw Europy Wschodniej, w której dyplomacji hetmańskiej udało się zdobyć jeden i pierwsze głosy, natychmiast postawiła nowe państwo ukraińskie nie tylko jako państwo suwerenne, ale także całkowicie niezależne we własnej polityce międzynarodowej. Europa nabiera coraz większego przekonania, że organ państwowy na obrzeżach Polski i Moskwy jest tak samo ważny na wschodzie jak Warszawa i Moskwa i może odgrywać ważną rolę w równowadze politycznej, paraliżując agresywne tendencje obu krajów.

W tej koalicji państw znalazły się: Szwecja, Prusy, Litwa, Ukraina, Semigorod, Mołdawia i Wołoszczyzna. Powstał w opozycji z jednej strony do Moskwy, az drugiej do Polski i Krymu.

Koalicja ww. państw opierała się w istocie na mocnych fundamentach ówczesnych wspólnych interesów politycznych, w realizacji których Ukraina odegrała znaczącą rolę. Rozważmy pokrótce aspiracje każdego z krajów – członków bloku.

Szwecja, w swoich wieloletnich zamiarach zajęcia polskiego wybrzeża Bałtyku iw dawnej wojnie dynastycznej z Polską, stanęła w obliczu podpisania wiedeńskiego traktatu pokojowego między księstwem moskiewskim a Polską. W tych warunkach zadaniem króla szwedzkiego Karola Gustawa było jak najszybsze zapobieżenie temu niebezpieczeństwu i przed Moskwą szybkie zdobycie maksymalnego terytorium ziem polskich. Dlatego Ukraina, wróg Polski i niezadowolony z carskiej opieki wasal Moskwy, była dla Szwecji naturalnym, żywotnym i koniecznym sojusznikiem.

Prusy miały też wielkie interesy na Ukrainie. Fryderyk Wilhelm Wielki, książę pruski i elektor brandenburski, twórca i budowniczy siły i potęgi państwa pruskiego, dzięki powstaniu kozackiemu pod wodzą B. Chmielnickiego mógł uwolnić się od władzy i wpływów Polski. Zaraz po rozpoczęciu wojny ukraińsko-polskiej w 1648 roku został zwolniony z obowiązku płacenia rocznej daniny pieniężnej Polsce, która nie była w stanie prowadzić wojny na dwóch frontach. Dlatego z każdym sukcesem hetmana B. Chmielnickiego i osłabieniem Polski otwierały się nowe i nowe możliwości dalszej niepodległości i wzrostu Prus.

W ten sposób Szwecja i Prusy, po zawarciu między sobą porozumienia, utworzyły północną grupę koalicji antypolskiej i antymoskiewskiej.

Ogniwem, które miało zjednoczyć północne i południowe grupy państw koalicyjnych, była Litwa. Wyczuwając osłabienie Polski w wojnie z Ukrainą, na Litwie zaczęły szerzyć się nastroje separatystyczne, którymi wypowiadał się książę Janusz Radziwiłł. Wraz ze śmiercią tego ostatniego kierownictwo polityczne znalazło się w rękach jego brata, księcia Bogusława Radziwiłła, który w czasie wojny polsko-szwedzkiej stanął po stronie króla szwedzkiego i przyjął protektorat szwedzki. Jednocześnie przyjął protekcję B. Chmielnickiego, który obiecał mu w razie potrzeby chronić Litwę przed najazdami Moskwy wszelkimi możliwymi środkami, nawet zbrojnymi.

Król szwedzki Karol Gustaw i hetman B. Chmielnicki zagwarantowali księciu Bogusławowi suwerenne posiadanie księstwa słuckiego i województwa nowogrodzkiego wraz z przyległymi ziemiami litewskimi, co z kolei skłoniło go do przystąpienia do koalicji.

Południowa grupa koalicji państw składała się z Ukrainy, Semigorodu, Mołdawii i Wołoszczyzny. Trzy ostatnie państwa, mające wielkie wspólne interesy w walce o niepodległość od Imperium Osmańskiego, historycznie utrzymywały dawne stosunki kulturowe, religijne i dynastyczne (po śmierci syna Tymoteusza B. Chmielnickiego starał się o przekazanie córki jako boga wojewody mołdawskiego Michał). Łączyło ich także wspólne sąsiedztwo i walka z koczownikami tatarskimi.

Te same wieloletnie stosunki polityczne i wojskowe istniały między Ukrainą a Semigorodem. Nasiliły się one zwłaszcza trzykrotnie, gdy książę Jurij II Rakoczi z Semigorodu wyruszał na rozbudowę swojego państwa kosztem ziem polskich, w których rozpaczliwie potrzebował pomocy Ukrainy, Mołdawii i Wołoszczyzny. Realizacja planów Jurija II Rakocziego zależała od tego, czy Ukraina zgodzi się na osłanianie swoich zachodnich granic przed nieustannymi atakami tatarskimi.

W tym samym czasie książę Semigorod utrzymywał bliski kontakt ze szwedzkim królem Karolem Gustawem, za pośrednictwem angielskiego przywódcy rebeliantów Olivera Cromwella, ponieważ w interesie Wielkiej Brytanii było jak najszybsze utworzenie unii niekatolickich państw w Europie .

Ta koalicja bałtycko-czarnomorska, wciśnięta między Moskwę a Polskę, sparaliżowała mocarstwowe tendencje obu krajów, tworząc odpowiednią przeciwwagę. W tych warunkach Ukraina zyskała wagę wielkiego mocarstwa, bez którego udziału niemożliwe byłoby nie tylko utworzenie koalicji, ale także realizacja wszystkich tych geopolitycznych interesów każdego bloku.

Po długich negocjacjach między Semigorodem a Ukrainą, prowadzonych przez Szwecję w pierwszej połowie 1656 r., obie strony podpisały 7 września 1656 r. „traktat o wiecznej przyjaźni” między hetmanem B. Chmielnickim a księciem Rakoczym. Zgodnie z tą umową zarówno Chmielnicki i jego potomkowie, jak i Rakoczi i jego następcy zobowiązali się wzajemnie do obrony przed wrogami. Uzgodniono też, że gdy Rakoczego rozpocznie wojnę z Polską, hetman B. Chmielnicki udzieli mu pomocy wojskowej, niezależnie od postawy cara moskiewskiego. W tym celu Ukraina miała otrzymać całą Ruś Czerwoną, a także część Rosji Białej; Chmielnicki otrzyma tytuł książęcy, który przy poparciu Jurija Rakoczi, podobnie jak cała najwyższa władza na Ukrainie, odziedziczy syn hetmana Jurija.

Na podstawie tej samej umowy mistrzowie mołdawscy i wołoscy mieli udzielić pomocy wojskowej księciu Semigorodskiemu.

Z kolei król szwedzki Karol Gustaw podpisał „traktat o wiecznej unii” z Jurijem Rakoczym 6 grudnia 1666 roku. Na podstawie tej umowy, a także traktatu między królem szwedzkim Karolem Gustawem a elektorem Fryderykiem Wilhelmem brandenburskim, podpisanym w Malborku 26 czerwca 1656 r., król szwedzki miał otrzymać Pomorze, Prusy Królewskie, Kurlandię, Liwlandię, Semizaliecie, Semizovac część Litwy i część Białorusi do województw połockiego i witebskiego. Książę Bogusław Radziwiłł miał otrzymać resztę Litwy jako odrębne księstwo. Elektor brandenburski otrzymał całą Wielkopolskę (Poznań, województwo kaliskie itp.), a książę semigorodski Kraków i Małopolskę. Sprawa „ziem rosyjskich” Polski i południowej Białorusi miała być rozstrzygnięta na podstawie bezpośredniego porozumienia między Szwecją a Ukrainą. Tak więc to przyszłe porozumienie szwedzko-ukraińskie miało związać wszystkie dotychczasowe jednolite traktaty i zakończyć rejestrację unii wszystkich państw w jednej koalicji.

Pod koniec 1656 r. B. Chmielnicki aktywnie zaangażował się w podział Polski. Na jego rozkaz armia kozacka pod dowództwem pułkownika Antona Żdanowicza została wysłana na pomoc Jurijowi Rakoczy, która miała dokończyć okupację zachodnich „ziem rosyjskich”. W odpowiedzi Moskwa przystąpiła do wojny po stronie Polski, przeciwstawiając się tym samym Szwecji, Semigorodowi i Ukrainie. B. Chmielnicki nakazał wzmocnić ukraińskich zakładników na Białorusi, a na pomoc A. Żdanowiczowi wysłał nowe siły pod dowództwem Jurija Chmielnickiego, który otrzymał rozkaz traktowania moskiewskich jednostek wojskowych, które spotkają się wśród polskich żołnierzy, jako wrogów…

W tym samym czasie w Imperium Osmańskim narastały nastroje propolskie, antyukraińskie. To zmusiło Chmielnickiego do opóźnienia koalicyjnej masakry Moskwy, zamiast tego przenosząc nacisk na front antyturecki. W łonie swego osobistego ambasadora, ks. Danyło, hetman B. Chmielnicki zaproponował królowi Szwecji szeroki plan militarny koalicji mającej na celu podbój i wyeliminowanie Turcji, a także wyzwolenie z niewoli muzułmańskiej wśród chrześcijan, zwłaszcza Greków. Według planu B. Chmielnickiego koalicja ta powinna obejmować: Szwecję, Ukrainę, Moskwę, Anglię, Wenecję, Austrię i Persję. Wołoszczyzna, Mołdawia i Semigorod również mogłyby odegrać w tym rolę.

Niestety śmierć hetmana wielkiego B. Chmielnickiego położyła kres tym wspaniałym planom. Jego krótkowzroczni następcy, skupiający się na Moskwie i Warszawie, na wieki pogrzebali ideę Wielkiej Ukrainy – potężnego imperium w Europie Wschodniej…

Dołączając do pensji państwa moskiewskiego Ukraina zmieniła oś ekspansji Imperium Rosyjskiego. Jeśli do drugiej połowy XVIII wieku celem polityki rosyjskiej było zajęcie ziem nad Morzem Białym i Bałtyckim oraz Syberią, to wraz z przystąpieniem Ukrainy do osi geopolityki Moskwy staje się kierunkiem południowym i wschodnim. południowe szlaki handlowe.

LITERATURA

  • Lypynsky V. Ukraina w punkcie zwrotnym.- Kijów, 1995.- 200 pkt.
  • Yanchuk O. Dyplomacja Bohdana Chmielnickiego // Wiadomości z Morza Czarnego.- 2000.- 20 stycznia.
  • Sushinsky B. Kozacy przywódcy Ukrainy.- Odessa: Alpha Omega, 1998.- 682 pkt.
  • Państwo Szewczuk W. Kozacki. Etiudy do historii państwowości ukraińskiej.- Kijów: Abris, 1995.- 392 s.
  • Polonska-Vasylenko N. Historia Ukrainy: W 2 tomach Vol.2.- Kijów: Lybid, 1992.- 608 s.
  • Smolij W. Stiepankow W. Bohdan Chmielnicki. Kronika życia i pracy.- Kijów: Opinia naukowa, 1994.- 264 s.
  • Dzhedzhula Yu Tajna wojna Bohdana Chmielnickiego.- Kijów: Młodzież, 1995.-224 s.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.