Kompleksowy zakres zagadnień wynikających z przyjęcia Deklaracji suwerenności państwowej Ukrainy znajduje się na agendzie rozważenia jej charakteru prawnego

Deklaracja jest źródłem podstawowych zasad w rozwiązywaniu istotnych problemów, przede wszystkim należy rozstrzygnąć o jej charakterze prawnym, a mianowicie: czy zasady te są legalne, a co za tym idzie – obligatoryjne dla realizacji regulacji, czy też nielegalne, czyli opcjonalne.

W doktrynie wyraża się pogląd, że bezprawne jest podnoszenie kwestii nadania mocy prawnej deklaracjom niepodległości i suwerenności republiki. Zgodnie z tym poglądem, takie deklaracje (w tym Deklaracja suwerenności państwowej Ukrainy) „można uznać za naukowe koncepcje rozwoju republiki, rozwoju ustawodawstwa konstytucyjnego i obowiązującego”. Innymi słowy, Deklaracja Suwerenności Państwowej Ukrainy jest traktat naukowy, pozbawiony charakteru prawnego i mający charakter zaleceń dla kolejnego ustawodawstwa konstytucyjnego i obowiązującego, a zatem nie jest elementem systemu prawnego Ukrainy. Takie podejście ma zwolenników, którzy rozstrzygnęli dyskusję na drugiej sesji Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR, która zakończyła się aktem nadania Deklaracji mocy prawnej.

Kwestia uznania mocy prawnej Deklaracji suwerenności państwowej Ukrainy od momentu jej uchwalenia jest nie tylko uzasadniona, ale także historycznie uzasadniona. Uwarunkowania historyczne, które decydowały o jej przyjęciu, a także podobne akty innych republik związkowych, determinują ich szczególny charakter jako prawnej gwarancji procesów pierestrojki.

Przynależność systemową Deklaracji suwerenności państwowej Ukrainy, jak każdy inny akt prawny, determinuje przede wszystkim przedmiot i sposób regulacji prawnej jako cechy klasyfikacyjne podziału systemu prawnego w branży (jeżeli system prawny jest rozumiany jako odbiciem i rezultatem wewnętrznej jedności). Przedmiotem regulacji niniejszej Deklaracji są public relations związane z funkcjonowaniem władzy państwowej, ustrojem gospodarczym oraz korzystaniem z praw i wolności obywateli. W preambule Deklaracji stwierdza się, że Rada Najwyższa ZSRR, wyrażając wolę narodu, proklamuje suwerenność państwową Ukrainy jako supremację, niepodległość, pełnię i niepodzielność władzy republiki na jej terytorium oraz niepodległość i równość na relacje.

Z tekstu preambuły i końcowej części Deklaracji oraz z analizy przepisów wynika, że charakteryzuje ją metoda generalnej konstytucyjnej konsolidacji najważniejszych stosunków politycznych i gospodarczych. W jej tekście nie ma sposobów warunkowych, sformułowanie jest bezwzględne, jak przystało na akt na poziomie konstytucyjnym.

Wiele zasad i postanowień Deklaracji suwerenności państwowej Ukrainy ma cechy wspólne z odpowiednimi zasadami i postanowieniami Deklaracji suwerenności innych republik. Jednak bez „kwaśnego patriotyzmu” można stwierdzić, że Deklaracja Suwerenności Państwowej Ukrainy różni się korzystnie tym, że zawiera specjalny rozdział VII „Bezpieczeństwo środowiska”. To jedna z fundamentalnych kwestii ludzkiego przetrwania w ogóle. To zbyt bolesne dla Ukrainy z powodu wielu tragedii ekologicznych, które miały miejsce w ciągu ostatnich 20 lat. Uwzględnia to nie tylko uwolnienie substancji radioaktywnych w elektrowni jądrowej w Czarnobylu, ale także inne awarie, których konsekwencje złowrogiego wpływu na żywe organizmy nie zostały jeszcze ujawnione.

Proces normatywnej realizacji zasad Deklaracji rozpoczął się wkrótce po jej przyjęciu. Tak więc 3 sierpnia 1990 r. weszła w życie ustawa Ukraińskiej SRR „O niezależności gospodarczej Ukraińskiej SRR”.

Termin „suwerenność” od Francuzów – najwyższa władza. W sensie państwowo-prawnym pojęcie to zostało po raz pierwszy użyte w XVI wieku. Francuski naukowiec J. Boden. Dziś oznacza supremację i niezależność władzy. Zatem termin „niepodległość” jest częścią pojęcia „suwerenności”. Jednocześnie „niepodległość” niesie za sobą samodzielny ciężar polityczny i prawny – pogłębianie i rozwijanie suwerenności, uwzględnienie wszelkiego podporządkowania i zależności. Ukraina najpierw ogłosiła suwerenność państwa (16 lipca 1990), a następnie niepodległość (24 sierpnia 1991).

Istnieją trzy rodzaje suwerenności: państwowa, narodowa i ludowa.

Suwerenność państwa to zwierzchnictwo władzy państwowej w swoim kraju i jego niezależność w sferze polityki zagranicznej. W Deklaracji z 16 lipca 1990 r. Ukraina proklamowała suwerenność państwową, którą charakteryzuje supremacja, niezależność, pełnia i niepodzielność władzy na terytorium państwa, niezależność i równość w stosunkach zagranicznych. Źródłem takiej suwerenności i niepodległości jest wola ludu wyrażona przez ludność w referendum 1 grudnia 1991 r. Za niepodległością głosowało 90,32 proc. wyborców (około 29 mln osób). Suwerenność to sprawne funkcjonowanie organów państwowych – ustawodawczych, wykonawczych, sądowniczych, a także w systemie prawnym. Korzystając ze swoich suwerennych praw, Ukraina wzmacnia swoją potrójną władzę. W związku z tym należy rozważyć wprowadzenie prezydentury i wybór tego wyższego urzędnika w głosowaniu powszechnym. Ważne jest również wprowadzenie stanowisk i powołanie przedstawicieli Prezydenta Ukrainy, tworzenie lokalnej administracji państwowej. Opracowano koncepcję reformy sądownictwa i prawa, która jest już wdrażana w aktach prawnych i praktyce.

Suwerenność narodowa – suwerenność narodu, jego wolność polityczna, realna szansa na określenie charakteru swojego życia narodowego. Dla byłego ZSRR, który zjednoczył 53 narodowo-terytorialne formacje państwowe, suwerenność ta nabrała szczególnego znaczenia. Jest to również ważne dla Ukrainy, gdzie mieszka 110 narodowości.

Suwerenność ludu – suwerenność ludu, posiadanie przez niego środków społeczno-gospodarczych i politycznych zapewniających udział obywateli w zarządzaniu społeczeństwem i państwem. Naród Ukrainy sprawuje swoją suwerenność poprzez demokratycznie wybierane rady deputowanych ludowych, prezydenta i bezpośrednio w referendach. Realizowany jest również za pośrednictwem różnych organizacji i formacji publicznych. Głównym wyrazem suwerenności narodu jest państwo, które postawiło sobie za cel stworzenie legalnego, demokratycznego społeczeństwa.

Po uzyskaniu niepodległości naród ukraiński rozpoczął aktywną pracę nad stworzeniem własnego demokratycznego państwa prawa. Rozwój ten rozpoczął się w bardzo trudnych warunkach. Konieczne było przede wszystkim przejście ze statusu republiki związkowej o ograniczonej suwerenności do statusu niepodległego państwa. Dlatego ustawą Rady Najwyższej ZSRR z dnia 17 września 1991 r. znowelizował konstytucję, mając na celu wzmocnienie suwerenności państwowej republiki.

W tekście Konstytucji słowa „Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka” i „Ukraińska SRR” zostały zmienione na pierwotną nazwę naszego państwa – „Ukraina”. Sekcja Konstytucji o polityce zagranicznej i obronie Ojczyzny opracowała zapisy dotyczące wzmocnienia roli Ukrainy jako równoprawnego uczestnika stosunków międzynarodowych. Społeczność międzynarodowa jest przychylna powstaniu nowego niepodległego państwa. Ukrainę doceniło ponad 130 krajów.

Proklamowanie Ukrainy jako niepodległego państwa wymagało ustalenia statusu prawnego jej ludności. Zostało to uregulowane w Konstytucji, a także w ustawie „O obywatelstwie Ukrainy” z 8 października 1991 r. i innych aktach ustawodawczych uchwalonych na jej podstawie. Te akty prawne przewidują, że osoby są uznawane za obywateli Ukrainy; procedura nabycia obywatelstwa ukraińskiego; w wyniku których fakty prawne mogą zostać utracone; w jaki sposób ustala się obywatelstwo dzieci przy zmianie obywatelstwa rodziców i adopcji; jakie organy państwowe są uprawnione do decydowania w sprawach obywatelstwa i trybu jego rejestracji; sposób wykonywania decyzji o obywatelstwie i procedura ich odwołania.

Niepodległość Ukrainy otworzyła szerokie możliwości stworzenia własnego demokratycznego aparatu państwowego, bez interwencji sił zewnętrznych, z likwidacją pozostałości systemu dowodzenia i kontroli.

Wskazane jest uwzględnienie pewnych zasad prawnych zawartych w Deklaracji i Ustawie oraz rozwiniętych w innych aktach prawnych. Deklaracja w szczególności określa potrzebę budowania rządów prawa. Tylko państwo ściśle przestrzegające zasad prawa można nazwać legalnym:

  • praworządność nad innymi aktami prawnymi oraz w życiu publicznym;
  • komunikacja z mocy prawa samego państwa, wszystkich jego organów, organizacji publicznych, urzędników i obywateli;
  • nienaruszalność wolności osoby, jej praw i słusznych interesów, honoru i godności, ich ochrony i gwarancji;
  • wzajemna odpowiedzialność państwa i osoby;
  • skuteczność kontroli wdrażania przepisów prawa i innych regulacji.

Przygotowano ramy regulacyjne dotyczące wdrażania praworządności i nadal są one rozwijane.

Deklaracja oświadcza, że Ukraina zapewnia nadrzędność swojej Konstytucji i ustaw na swoim terytorium. Ten link ma dwa aspekty. Po pierwsze, ustanawia jedną z podstawowych zasad praworządności, zgodnie z którą Konstytucja i inne ustawy mają pierwszeństwo przed innymi aktami prawnymi. W przypadku rozbieżności między aktami resortowymi, w tym dekretami prezydenckimi, dekretami i rozporządzeniami rządowymi, a prawem, zastosowanie ma to drugie.

Przed republikańskim referendum w sprawie zatwierdzenia Deklaracji Niepodległości Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła Deklarację Praw Narodowości Ukrainy. Jej pierwszy artykuł głosi, że państwo ukraińskie gwarantuje równe prawa polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturalne wszystkim narodom, grupom narodowym obywateli mieszkającym na jego terytorium. Na nowo zinterpretowano art. 3 ustawy „O językach na Ukrainie”: w obrębie jednostek terytorialnych administracyjnych, w których pewne społeczeństwo żyje zwarto, jego język może funkcjonować obok języka państwowego. Obywatelom gwarantuje się prawo do swobodnego posługiwania się językiem rosyjskim.

Niezbywalnym prawem osoby jest jej prawo do obywatelstwa. Deklaracja suwerenności państwa zawiera rozdział określający podstawowe postanowienia dotyczące obywatelstwa ukraińskiego. Zostały one rozwinięte w ustawie „O obywatelstwie Ukrainy” z 8 października 1991 r. Artykuł 1 stanowi, że na Ukrainie jest jedno obywatelstwo.

Wiele zrobiono dla zapewnienia suwerenności prawnej i niezależności Ukrainy, ale najważniejszym krokiem było przyjęcie nowej konstytucji Ukrainy – Ustawy Zasadniczej Ukrainy.[1]

24 sierpnia 1991 r. otwarto nadzwyczajną sesję Rady Najwyższej Ukrainy, na której rozpatrzono kwestię sytuacji politycznej w republice i przyjęto szereg niezwykle ważnych dokumentów. Należą do nich uchwała i Akt Niepodległości Ukrainy, przyjęty konstytucyjną większością (uchwała: za – 321, ustawa: za – 346). W rezultacie Ukraina stała się niezależną demokracją z niepodzielnym i nienaruszalnym terytorium, na którym obowiązują wyłącznie jej własne Konstytucje, ustawy i dekrety rządowe.

Na uroczystym posiedzeniu 5 grudnia 1991 r. Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła odezwę „Do parlamentarzystów i narodów świata”, w której podkreślono, że traktat o utworzeniu ZSRR z 1922 r. został uznany za nieważny. Stwierdzono, że Ukraina buduje demokratyczne państwo prawa, którego podstawowym celem jest zapewnienie praw i wolności człowieka. Potwierdziły się postanowienia Deklaracji Praw Narodowości Ukrainy z 1 listopada 1991 r. o zagwarantowaniu wszystkim narodom i obywatelom republiki równych praw politycznych, obywatelskich, gospodarczych, społecznych i kulturalnych. Ogłoszono przejście do gospodarki rynkowej, uznano równość wszystkich form własności. Ukraina ogłosiła, że własne terytorium jest niepodzielne i nienaruszalne, nie mając jednocześnie żadnych roszczeń terytorialnych do żadnego państwa. Zadeklarowano również status republiki bez broni jądrowej, obronny charakter jej doktryny wojskowej oraz utworzenie Sił Zbrojnych na podstawie minimalnej wystarczalności.

Lista referencji

1. Kis Roman. Aspekty idei narodowej – K., 1997.

2. Lukyanenko L. Za Ukrainę za jej wolę. K.-1991.

3. Micheenko MM, Movchan VV, Radzievskaya LK Porównawcze prawo sądowe K. 1993. – P. 160.

4. StashisVV, Bażanow MI Sposoby aktualizacji prawa karnego Ukrainy // Biuletyn Akademii Nauk Prawnych Ukrainy. 1993. – № 1.

5. Tatsiy VY, Groshevy YM Środki prawne mające na celu ochronę konstytucji // Visn. Akademia Nauk Prawnych Ukrainy. – 1995. – № 3. – P. 41- 43.

6. Teren V., Chmyr Y., Ukraina dziś i jutro // State Building., 1994-№1.

7. Shemshuchenko Y. Potęga demokracji – w potędze władzy! // Viche. – 1995. – nr 6. – str. 9.

8. Yushchyk O. Reformowanie procesu legislacyjnego: problemy i perspektywy // Viche, – 1995. – № 2 – P. 15.

9. Ewolucja systemu państwowego na Ukrainie: od totalitaryzmu do demokracji // Viche., 1997-№1, P.21-31.

10. Konstytucja Ukrainy – podstawa rozwoju ustawodawstwa // P.U.1997-№8., P.18-36.

11. Budowa narodowo-kulturalna niepodległej Ukrainy: trudności, przeszkody, poszukiwania // Biuletyn Uniwersytetu Charkowskiego, 1996-№38.

12. Nowa Konstytucja Ukrainy – ucieleśnienie narodowej ideologii tworzenia państwa //P.U. – 97. – №1, s. 46-49.

13. Problemy prawne suwerenności i niepodległości Ukrainy // PU, – 1992-№10, s. 10-22.

14. Problemy tworzenia suwerennej legalnej Ukrainy.- Lwów., 1993.

15. Społeczne i polityczne przesłanki organizacji procesu konstytucyjnego na Ukrainie // Adwokat., 1996-№3, s.3-13.

16. Nowożytna historia Ukrainy // Kulturol. Studio., 1996. Wydanie 1, s.9-13.

17. Perspektywa ukraińska: historyczne i polityczne podstawy nowoczesnej strategii państwa./ K., 1996., P.110-126.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.