Istota i specyfika władzy politycznej. Podstawowe pojęcia władzy politycznej. Władza polityczna jako środek stabilności w społeczeństwie

Istota i specyfika władzy politycznej . Pojęcie „władzy” ma wiele znaczeń i różne podejścia do ich rozumienia.

W literaturze krajowej władza jest rozumiana w trzech znaczeniach:

  • jako stosunki dowodzenia i podporządkowania w grupie społecznej, państwie i społeczeństwie;
  • jako element wolicjonalny, który wyraża się w zdolności niektórych podmiotów do narzucania woli innym podmiotom za pomocą przymusu i perswazji, do podporządkowania ich własnym interesom;
  • jako instytucja, czyli zorganizowana instytucja zdolna do zapewnienia jedności działania i ustalonego porządku w stosunkach społecznych.

Władza w jej stosowaniu w sferze publicznej, a także środki wpływu dzieli się na: ekonomiczną (władza zarządców, właścicieli); duchowy (moc hierarchów religijnych, mistyków, magików); informacja (władza naukowców, ekspertów, środków masowego przekazu); polityczny; Administracyjny; wojskowy.

Władza polityczna obejmuje władzę państwową, władzę organów samorządowych, władzę partii i grup nacisku, władzę przywódców politycznych, mediów. Centralnym elementem władzy politycznej jest władza państwowa.

Specyfiką władzy państwowej jest to, że po pierwsze sprawuje ją specjalny aparat, oddzielony od reszty społeczeństwa; po drugie, jest realna na terytorium, na którym rozciąga się suwerenność państwa, i po trzecie, ma monopol na uchwalanie praw, a także na stosowanie, w razie potrzeby, środków zinstytucjonalizowanego przymusu. Należy dodać, że władza polityczna może wykraczać poza kompetencje organów państwowych. Na przykład władza opozycji politycznej czy struktur mafijnych może mieć znacznie większy wpływ w społeczeństwie niż oficjalna władza państwowa.

Władza polityczna opiera się na następujących podstawowych środkach: przymusie, legitymizacja, porozumienie. Zgodnie z tymi środkami, w zależności od tego, który z nich jest najbardziej absolutny, istnieją takie paradygmaty władzy, jak przymus, legitymizacja i zgoda.

Przymus jako zinstytucjonalizowana cecha władzy politycznej ma wiele aspektów funkcjonowania.

Z punktu widzenia paradygmatu przymusu reprezentowanego przez marksistów i neomarksistów władza ma następujące cechy:

1. powstanie władzy (w tym państwa) opiera się na przemocy;

2. władza przy pomocy wojska, policji, biurokracji i ideologii zapewnia dominację klas wyzyskujących nad wyzyskiwanymi;

3. W nowoczesnych państwach kapitalistycznych rząd w większości zapewnia dominację bogatych nie przez „aparat represyjny” – armię, policję, biurokrację, ale przez „aparat ideologiczny” – kościół, szkołę, media;

4. Siła nowoczesnych państw kapitalistycznych posługuje się z reguły nie przemocą fizyczną, lecz symboliczną (ukryty przymus), której istota sprowadza się do następujących przejawów:

  • dopuszczalna przemoc, gdy członkowie społeczeństwa wykonują wolę klas rządzących bez odczuwania bezpośredniej presji;
  • przemoc naturalna, gdy wiara i zachowanie narzucone przez kręgi rządzące są postrzegane przez członków społeczeństwa jako naturalne;
  • przemoc ukryta, gdy każdy członek społeczeństwa, zgodnie ze swoim statusem społecznym, nie zdając sobie z tego sprawy, uczestniczy w przemocy.

Należy dodać, że władza we współczesnym cywilizowanym świecie z reguły posługuje się legalnymi środkami przymusu, tj. dotyka obywateli, gdy naruszają obowiązujące normy prawne. Oprócz legalnych środków przymusu rząd stosuje także nielegalne: przekupstwo, obietnice, szantaż, sztuczne tworzenie przeszkód, tworzenie złudzeń, tworzenie dodatkowych źródeł zależności od rządu.

Paradygmat legitymizacji stworzony przez M. Webera zakłada, że władza opiera się w dużej mierze na zaufaniu do niej obywateli lub obywateli. To zaufanie, czyli stopień, w jakim społeczeństwo uznaje prawowitą władzę (legitymizację), może być racjonalne i irracjonalne.

Jeśli M. Weber zidentyfikował trzy typy legitymizacji (tradycyjna, charyzmatyczna, prawno-racjonalna), to we współczesnej politologii jest ich siedem: tradycyjna, charyzmatyczna, prawno-racjonalna, partycypacyjna, racjonalnie ukierunkowana, społeczno-eudemiczna i narodowo-patriotyczna.

Tradycyjna legitymizacja opiera się na uznaniu tych działań politycznych, które odpowiadają wartościom i normom tradycyjnej kultury politycznej.

Legitymacja charyzmatyczna zakłada uznanie wyjątkowych cech i zdolności przywódcy politycznego; jest najbardziej niestabilny ze względu na następujące okoliczności: po pierwsze, pojawia się problem sukcesji władzy, ponieważ nie ma nikogo, kto mógłby zastąpić charyzmatycznego przywódcę; po drugie, utrzymywanie charyzmy wymaga od przywódcy politycznego połączenia dwóch niekompatybilnych ze sobą zasad – unikania „bezwładności” i nie tracenia „miłości” ludu; po trzecie, zmiana charyzmatycznego lidera może prowadzić do zmiany systemu politycznego.

Legalność prawna i racjonalna wynika z uznania przez społeczeństwo działań politycznych w ramach istniejącego systemu prawnego.

Legitymacja na zasadzie partycypacji zakłada uzasadnienie ideologią i praktyką istniejącego systemu politycznego potrzeby szerokiego udziału obywateli w działaniach instytucji politycznych oraz ich wiary w możliwość wywierania wpływu na rząd.

Legitymacja racjonalno-celowa opiera się na przekonaniu, że ustrój polityczny jest korzystny i godny poparcia tylko wtedy, gdy zapewnia osiągnięcie celów.

Legitymacja społeczno-eudemiczna polega na zdolności systemu politycznego do zapewnienia społeczeństwu wysokiego standardu życia i stworzenia iluzji jego troski o dobro ludzi.

Prawomocność narodowo-patriotyczna określa symbole narodowe, rytuały, mity odziedziczone po poprzednich formacjach narodowo-państwowych.

Jednak żaden legalny system nie opiera się tylko na jednym typie legitymizacji, ale zwykle łączy kilka. Podkreślając ważną rolę legitymizacji w zapewnieniu funkcjonowania władzy, należy zauważyć, że po pierwsze, współczesne reżimy totalitarne utrzymywały władzę nie na podstawie legitymizacji, ale na podstawie totalnej ideologii i policyjnego terroru, a po drugie, niektóre reżimy, zwłaszcza w krajach trzeciego świata trzymaj się więzów klanów „przywódców” i rządzonych.

Dodać należy, że współczesne typy legitymizacji opierają się głównie na przesłankach racjonalnych, tj. w świadomości masowej dominują te, które zapewniają uznanie władzy z mocy konstytucji i ustaw oraz jej zdolności do efektywnego wykonywania jej funkcji, przekonanie, że władza i społeczne konsekwencje jej wpływów kierowniczych zależą wyłącznie od obywateli.

Z punktu widzenia paradygmatu porozumienia społecznego, który reprezentują koncepcje liberalne i neoliberalne, władza jest postrzegana w aspekcie pluralistycznym jako wielość podmiotów władzy, które w ramach prawnych rozdzielają władzę poprzez koordynację interesów. Paradygmat ten zawiera następujące podstawowe postanowienia:

  • władza wynika z porozumienia między państwem a społeczeństwem w celu ochrony praw i wolności obywateli;
  • jednostka jest postrzegana jako twórca porządku społecznego, organizator władzy politycznej, która dąży do zaspokojenia jej interesów, a nie do demonstrowania oddania wspólnocie;
  • interwencja rządu w sferę publiczną jest uważana za właściwą dla ochrony narodu przed wrogami zewnętrznymi, ochrony praw i wolności obywateli;
  • podtrzymywanie „spontanicznego” porządku stworzonego przez rynkowych samoregulatorów i zaprzeczanie „sztucznemu” porządkowi tworzonemu przez abstrakcyjne przepisy państwowe.

Władza w społeczeństwie jest rozdzielona między wiele ośrodków, które w ciągłej rywalizacji udowadniają swoje prawo do rządzenia społeczeństwem. Porozumieniem społecznym między rządem a społeczeństwem w dzisiejszych warunkach jest konstytucja i prawa konstytucyjne.

Tak więc trzy paradygmaty interpretacji atrybutów władzy politycznej pokazują, że są one ze sobą organicznie powiązane, a dominacja jednego z nich jest zawsze zdeterminowana rodzajem ustroju politycznego, poziomem kultury politycznej, skalą i tempem modernizacji.

Na podstawie powyższego możemy określić kryteria typologii władzy politycznej:

  • z natury przymusu;
  • rodzaj legalności;
  • stopień rozgłosu;
  • rodzaj przedmiotu władzy;
  • źródła formacji;
  • przez stopień rozdziału władz oraz mechanizm kontroli i równowagi.

Podstawowe pojęcia władzy politycznej

Stopień obywatelstwa danego społeczeństwa jest różnie wyrażany w różnych krajach, ale w idealnym przypadku społeczeństwo obywatelskie nie jest jeszcze nigdzie reprezentowane. Stąd poszukiwanie sposobów doskonalenia form organizacji władzy politycznej, które najlepiej odpowiadają współczesnemu rozumieniu społeczeństwa obywatelskiego. Poszukiwania te prowadzone są przede wszystkim w ramach teorii: modernizacji politycznej, merytokracji i wspólnoty światowej. Każda z tych teorii opiera się na kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego w oparciu o kryterium determinizmu technologicznego. Każdy domaga się własnej interpretacji zmian politycznych zachodzących na świecie. Każda z nich charakteryzuje się zarówno ogólnymi, jak i szczegółowymi problemami relacji społeczeństwa obywatelskiego i politycznego.

Teoria modernizacji politycznej jest jedną z pierwszych prób wypracowania modelu ustroju obywatelskiego i politycznego, który wchłonął doświadczenia poprzednich epok. Jak zauważył amerykański socjolog W. Moore, modernizacja to nic innego jak „koncepcja całkowitej transformacji tradycyjnego lub nowoczesnego społeczeństwa do tego typu technologii i odpowiadającej jej struktury społecznej, charakterystycznej dla rozwiniętych, zamożnych gospodarczo i politycznie stabilnych krajów świata zachodniego”. ”. Teoria ta była początkowo postrzegana jako alternatywa dla jakiejkolwiek innej (zwłaszcza rewolucyjnej) transformacji starego społeczeństwa w nowe. Został zaprojektowany, aby wpłynąć przede wszystkim na rozwój Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.

Teoria modernizacji politycznej jest ściśle powiązana z wieloma innymi teoriami rozpowszechnionymi na Zachodzie, zwłaszcza teorią zmiany społecznej O. Spenglera, A. Toynbee, P. Sorokina i R. Northropa, a także teorią etapów wzrostu gospodarczego W Rostów. Od pierwszego zapożyczyła ideę, że zmiana społeczna to przede wszystkim zmiana kultury i wartości kulturowych, które determinują typ społeczeństwa, jego strukturę obywatelską i polityczną. Od drugiego przyjmuje postulat, zgodnie z którym trzy etapy przejścia od społeczeństwa agrarnego do przemysłowego odpowiadają trzem etapom rozwoju społeczno-politycznego: społeczeństwo tradycyjne – monarchia, oligarchia i partykularyzm, okres przesunięcia – imperium biurokratyczne i despotyzm, i wreszcie nowoczesne społeczeństwo, demokracja przedstawicielska.

Główną tezą zwolenników teorii modernizacji politycznej jest to, że demokratyczna forma organizacji władzy w społeczeństwie obywatelsko-politycznym jest nie do pogodzenia z niskim poziomem rozwoju struktur technicznych i ekonomicznych. Na przykład, zdaniem francuskiego politologa M. Duvergera, niski poziom techniczny i ekonomiczny społeczeństwa wskazuje nie tylko na brak demokratycznych form zarządzania sprawami publicznymi, ale także nieuchronnie prowadzi do autorytarnego, dyktatorskiego charakteru władzy politycznej.

Dla obywateli społeczeństwa o niskim poziomie rozwoju technologicznego nierówność polityczna jest zjawiskiem równie naturalnym i nieuniknionym jak zimno, głód, zaraza czy cholera.

Co więcej, brak demokracji w krajach słabo rozwiniętych, zdaniem zwolenników teorii modernizacji politycznej, stanowi zagrożenie dla demokratycznych systemów politycznych w krajach uprzemysłowionych.

Osobliwa wersja społeczeństwa obywatelskiego znajduje się w teorii merytokracji. Autorzy tej teorii zakładają, że w warunkach nowoczesnej STR-u tradycyjna demokracja jako władza przy pomocy zorganizowanej większości coraz bardziej wyrasta na tzw. ze szczególnymi zasługami i godnością, a raczej – przy pomocy wykwalifikowanych specjalistów (techników i intelektualistów).

Za twórcę teorii merytokracji słusznie uważa się angielskiego socjologa Mitchella Younga, który w wydanej po raz pierwszy w 1958 roku książce „Wschód demokracji” przedstawił jej najważniejsze idee. Według M. Younga stopień postępu społecznego zależy od stopnia połączenia władzy i intelektu. Oznacza to, że społeczeństwo, które chce prosperować w swoim rozwoju, musi nauczyć się jak najlepiej wykorzystywać ludzki materiał i talenty, które posiada. Celem merytokracji, podkreślał M. Young, jest z jednej strony wniesienie intelektualnego przepływu do życia publicznego, z drugiej zaś – promowanie ujawniania naturalnych darów jednostki.

W odniesieniu do sfery politycznej społeczeństwa zasady merytokracji najpełniej uzasadnił amerykański politolog D. Bell. „Zasadą merytokracji” – pisał – „jest przenikanie uniwersytetów, biznesu, rządu. Społeczeństwo, które nie ma najlepszych ludzi na czele swoich głównych instytucji, jest socjologicznym i moralnym absurdem”. I odwrotnie, społeczeństwo, którego dewizą jest sprawność techniczna i postęp naukowy, dodał D. Bell, samo w sobie dzięki logice nowoczesnego rozwoju ma charakter społeczeństwa merytokratycznego. Świadectwem nadejścia ery merytokratycznej w wielu krajach postindustrialnych jest, jego zdaniem, bezprecedensowy wzrost roli i znaczenia dyplomów i innych ważnych dokumentów (certyfikaty, świadectwa, świadectwa itp.), które dają prawo do zarządzać ludźmi w produkcji, polityce lub innych sferach społeczeństwa.

Merytokratyczny model społeczeństwa obywatelskiego przyciąga uwagę współczesnych politologów przede wszystkim dlatego, że jest skierowany przeciwko niesprawiedliwemu podziałowi wartości politycznych i społecznych.Teoria merytokracji dąży do zastąpienia jednej hierarchii – hierarchii, w której polityczny i społeczny status jednostki zależy od jego cech, zdolności i osiągnięć.

Najważniejszą tezą zwolenników merytokratycznego modelu społeczeństwa obywatelskiego jest to, że na szczycie organizacji państwowej powinni znaleźć się najmądrzejsi i większość ludzi biznesu – elita, wybrana na zasadzie umiejętności zarządzania, umiejętności i kwalifikacji. Uzasadniając tę tezę w odniesieniu do społeczeństwa postindustrialnego, w szczególności D. Bell zauważył, że w społeczeństwie tym „nie ma prawie żadnych stanowisk kierowniczych dostępnych dla tych, którzy nie mają kwalifikacji”. Merytokratyczny model społeczeństwa obywatelskiego, zdaniem jego autorów, powinien ucieleśniać nie egalitarną, lecz merytokratyczną zasadę sprawiedliwości, której motto brzmi „Każdy zasługuje”. Przyznając równość w niektórych dziedzinach życia politycznego (np. głosowanie), nie sprzeciwiając się nawet prawnej równości obywateli wobec prawa, zwolennicy teorii merytokracji całkowicie i bezkompromisowo odrzucają równość wyników, której ideę według D. Bella należy do etyki socjalistycznej.

Z punktu widzenia pola naukowego we współczesnej politologii obecny polityk nie jest trybunem ani przywódcą, ale specjalistą w zakresie podejmowania decyzji politycznych (policymaker), dla którego sprawowanie władzy jest codziennością, wymaga trzeźwej kalkulacji, trafnych wniosków opartych na uwzględnieniu zmiennych i stałych wymiarów codziennej rzeczywistości. Stąd inne wnioski.

Jeśli polityka jest specyficznym obszarem działalności menedżerskiej, w tym naukowej, to należy ją traktować z dużym szacunkiem, nie kwestionując racjonalnych podstaw jej funkcjonowania. Ponieważ politycy są specjalistami w swojej dziedzinie, którzy posiadają umiejętności niezbędne do zarządzania społeczeństwem, sama kwestia przyciągania mas do osobistego udziału w realizacji polityki jest pozbawiona jakichkolwiek poważnych podstaw.

Na koniec warto powiedzieć o teorii świata. społeczeństwa, które konstruuje kolejny „model polityki obywatelskiej. Zwolennicy tej teorii, również opartej na czynniku technologicznym, dążą do wyprowadzenia struktur polityki obywatelskiej poza określone systemy społeczno-gospodarcze i przedstawienia ich w formie odpowiedniej edukacji na wspólnych podstawach ekonomicznych .” jedno przemysłowe „,” konwergentne „,” ponadnarodowe „społeczeństwo.

Nowoczesne społeczeństwo przemysłowe, jak napisała grupa amerykańskich socjologów na początku lat 60., jest „społeczeństwem globalnym. Nauka i technologia, na których się opiera, nie znają granic. Mówią uniwersalnym językiem. Społeczeństwo przemysłowe to jeden, niepodzielny świat .. Różnice w języku i ubiorze, które zostały znacznie zredukowane, nie odpowiadają ogólnym cechom współczesnego społeczeństwa, tworzonego przez samochody, samoloty, światła elektryczne, energię i inne cechy industrializacji.

Istotą teorii wspólnoty światowej jest to, że rozwiązanie wszystkich współczesnych problemów świata można osiągnąć jedynie poprzez maksymalne umiędzynarodowienie życia społeczno-politycznego – poprzez restrukturyzację istniejących organizacji międzynarodowych (w tym ONZ i jej pododdziałów) oraz tworzenie nowych. . Do takich organizacji należą: parlament światowy, pełniący funkcje ustawodawcze: rząd światowy jako organ wykonawczy; sąd światowy z jurysdykcją krajową; światowa policja i światowe siły zbrojne posiadające uprawnienia przymusu. Rezultatem tego rodzaju transformacji organizacji międzynarodowych powinna być jednolita koncepcja „demokracji przemysłowej” dla wszystkich krajów, która naturalnie zastępuje tradycyjną demokrację.

Władza polityczna jako środek stabilności w społeczeństwie

Obecna sytuacja polityczna na Ukrainie wiąże się przede wszystkim z celowością ludowych, nadziei na radykalne zmiany w życiu społeczeństwa ukraińskiego poprzez decyzje polityczne, samoorganizację prawną.

Ta samoorganizacja przybiera postać procesu kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego, w którym państwo musi być gwarantem równych szans dla wszystkich, a prawo musi określać zarówno stan cywilny osoby, jak i ustrój państwa. W tym kierunku jest główny rozwój polityczny społeczeństwa ukraińskiego, które na bazie idei narodowej buduje państwo niepodległe, w którym powszechnie uznane normy prawne i moralne będą regulować stosunki społeczne. A trudność, jak w każdym rozwiniętym społeczeństwie, polega na tym, że zasady te mają wystarczający potencjał, aby zjednoczyć prywatne komórki, w których osoba będzie tak niezależna, że każda, nawet państwowa przemoc wywoła naturalny protest.

Dziś na Ukrainie zachodzi dwojaki proces kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego, w którym widzimy swoistą rywalizację między jego dwoma partiami: polityczną i gospodarczą. Trzecia strona – duchowa – dzięki idei narodowej, religii, wolność utrwala się szybciej: ludzie wyzwoleni z uścisku totalitaryzmu wymagają czynników obywatelskich dla własnej afirmacji.

W ramach WNP Ukraina zyskała w latach niepodległości wizerunek najbardziej stabilnej i wolnej od poważnych konfliktów wewnętrznych. Osiągnięcie to stale pojawia się w programowych wystąpieniach kadry kierowniczej wyższego szczebla i służy jako dowód realizacji określonej strategii państwa. Przywódcy narodowych sił demokratycznych również chętnie sięgają po ideę zgody społecznej, która jest nieodłącznym elementem mentalności narodowej. Ogólnie rzecz biorąc, stabilność wewnętrzna Ukrainy jest oficjalnie przedstawiana i postrzegana głównie jako oznaka „europejskości”, cywilizacji i klucz do udanej zmiany społecznej.

Jeśli chodzi o strukturę władzy, jej cechą jest niejednorodność z jednolitością, integralnością; obecność walki wewnętrznej, a jednocześnie korporacjonizmu, zdolność do ideologicznych metamorfoz, ustępstwa między wyznawcami różnych poglądów i przedstawicielami różnych grup. Są wszelkie powody, aby mówić o istnieniu na Ukrainie rozbudowanej i silnej partii władzy, zdolnej poprzez kolektywną eksploatację zasobów kraju służyć interesom różnych grup nomenklatury. Jeśli chodzi o starcia i starcia polityczne, do których dochodzi dziś na Ukrainie, nie wynikają one z radykalnych zmian w samym systemie władzy, ale raczej z przegrupowań, rotacji interesów niektórych pododdziałów elity politycznej. związane z procesem redystrybucji władzy i własności. Nie ulega wątpliwości, że wraz z pojawieniem się realnego zagrożenia ze strony nowych sił społecznych i politycznych wszystkie te pododdziały, rzekomo będące obecnie ze sobą w stanie wojny, natychmiast staną się jednym, jak to miało miejsce np. w sierpniu-wrześniu 1991 r. . Jednak teraz nie ma takiego „zagrożenia” ze strony społeczeństwa.

literatura

  1. Vydrin DI Eseje na temat praktycznych nauk politycznych. – K., 1991.
  2. Ustawa Ukrainy „O policji”.
  3. OV Łazarenko, OO Łazarenko. Teoria nauk politycznych. – K., liceum. 1996
  4. Podstawy politologii. – K., „Libid”. 1990
  5. Politologia. Słownik encyklopedyczny. – M., 1993. Chirkin VE Władza polityczna i państwowa. Sowy. Idź S. i prawo. Nie. 1, 1988.
  6. Ryabov SG Władza państwowa: problemy władzy i legitymizacji. – K., 1996.
  7. DP Zerkin Podstawy nauk politycznych. Rostów nad Donem. Feniks. 1996
  8. Politologia. Podręcznik dla studentów. – Mińsk 1997.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.