Iwan Pietrowicz Krypiakewycz urodził się 25 czerwca 1886 r. we Lwowie. Jego ojciec, teolog z Chołmszczyny, został zmuszony do przeniesienia się do Lwowa po likwidacji unii w ojczyźnie.

W 1904 roku przyszły naukowiec ukończył gimnazjum polskie i do 1909 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego.

Zainteresowanie Iwana Krypiakewycza naukami historycznymi sięga roku 1902, kiedy młody licealista wstąpił do biblioteki Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (NTSh), gdzie spotkał weterana ruchu socjalistycznego w Galicji M. Hruszewskiego, który od dawna stał się symbolem Ukraińska nauka historyczna dla młodego naukowca. Już w 1905 roku Krypiakewycz zaczął ukazywać się na łamach almanachu wydawanego przez NTSz. (były to ankiety, publikacje archiwalne, recenzje i recenzje), przemawiać na posiedzeniach sekcji historyczno-filozoficznej NTSh z raportami i raportami. Przez dziesięć lat, aż do roku 1914, kiedy M. Hruszewski na zawsze opuścił Lwów, badania I. Krypiakewycza toczyły się w nurcie zadań stojących przed autorem „Historii Ukrainy-Rosji”, mentorem młodego naukowca M. Hruszewskiego. Jego pierwsza książka „Materiały do historii ukraińskich Kozaków” (1908) została włączona do ósmego tomu „Źródeł historii Ukrainy-Rosji” M. Hruszewskiego. W 1911 r. I. Krypiakewycz obronił pracę doktorską „Kozacy i Wolność Batorego”, napisaną pod kierunkiem prof. Hruszewskiego.

Po ukończeniu studiów młody naukowiec pracował jako nauczyciel najpierw w prywatnym gimnazjum z nauczaniem języka ukraińskiego Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego w Rohatynie (1909-1910), a następnie w państwowym gimnazjum akademickim we Lwowie (1912-1914). Oprócz działalności pedagogicznej Iwan Krypiakewycz jest szeroko publikowany w popularnych czasopismach. Od 1911 redagował ilustrowane pismo dla dzieci i młodzieży „Dzvinok”, a od 1913 był redaktorem galicyjsko-ilustrowanego pisma literackiego „Ilustrowana Ukraina”.

Wraz z wybuchem I wojny światowej (uczony został zwolniony z mobilizacji z powodu słabego wzroku) ukraińskie szkoły zostały zamknięte i musiały być przerywane okazjonalnymi zarobkami dziennikarskimi. W październiku 1918 r. I. Krypiakewycz został mianowany profesorem Uniwersytetu Kamieniec Podolskiego – jednej z pierwszych dwóch ukraińskich uczelni otwartych przez rząd UPR, ale zachorował na tyfus i nigdy nie mógł objąć tego stanowiska.

Polityka oświatowa rządów ukraińskich w latach 1917-1920, rozwój szkoły na gruncie narodowym skłoniła Krypiakewycza do pisania ukraińskich podręczników szkolnych. Wykorzystując prawie dziesięcioletnie doświadczenie pedagogiczne, historyk szybko odpowiadał na potrzeby ówczesnego społeczeństwa i szkoły. W ciągu niespełna czterech lat Iwan Pietrowicz wydał cztery podręczniki: „Krótka historia Ukrainy dla szkół podstawowych i gimnazjów”, „Przegląd historii Ukrainy dla szkół średnich i kursów nauczycielskich”, „Drogi chwały ukraińskich książąt”, „Historie historyczne” Ukrainy dla niższych klas szkół średnich”.

Pierwsze trzy podręczniki Iwana Krypiakewycza ukazały się w wydawnictwie Vernigora, które formalnie mieściło się w Kijowie, a de facto z powodu trudnej sytuacji politycznej przeniosło się do Wiednia.

Dla szkół ukraińskich, które właśnie otworzył rząd UPR, przeznaczona była „Krótka historia Ukrainy dla szkół podstawowych i pierwszej klasy gimnazjum”, która została opublikowana w 1918 r. w nakładzie 50 tys. W swoim pierwszym podręczniku Krypiakewycz zastosował chronologiczny schemat podziału historii Ukrainy na pięć okresów, który śledził do końca lat 20., kiedy to zmienił się nieco jego pogląd na periodyzację przeszłości Ukrainy:

  • Ukraina w czasach słowiańskich (do 880);
  • państwo ukraińskie w czasach książęcych (880-1340);
  • Ukraina pod Litwą i Polską (1340-1648);
  • Ukraina w czasach kozackich (1648-1784);
  • Odrodzenie Ukrainy (1784-1917).

Książka jest niewielka (84 strony), zawiera 58 ilustracji (rysunki, portrety postaci historycznych, reprodukcje obrazów znanych artystów) oraz dwie mapy. Cały tekst książki podzielony jest na 34 małe akapity, podzielone na części nagłówkami wykonanymi na brzegach, które mogą stanowić plan lekcji.

Książka napisana dobrym językiem ukraińskim, prosta i przystępna, wyczuwalny jest niezwykły talent popularyzatorski autora. Szerokie zastosowanie dialogów i bezpośredniej mowy ułatwia percepcję. Podręcznik wykorzystuje prawie wszystkie znane legendy kronikarskie – o śmierci Olega, chrzcie Olgi, kampaniach Światosława itp. Tekst nie jest przeładowany dużą liczbą dat i imion. Wszystkie niezbędne daty zapamiętywania podane są na końcu książki.

Iwan Krypiakewycz był zwolennikiem teorii normańskiej. Jego zdaniem Wikingowie z plemienia Rusi wyzwolili Kijów od Chazarów i utworzyli państwo Rusi Kijowskiej w IX wieku. Początkowo region kijowski nazywał się Rosja, ale potem nazwę tę przeniesiono na podbity przez naszych książąt region moskiewski, a nasi ludzie nazywali siebie Ukraińcami.

Historia Krypiakewycza to historia państwowości na Ukrainie. Los kraju zależy od tego, ile mądrości państwowej ma ten czy inny władca: „Pod rządami książąt ukraińskich ludzie żyli na Ukrainie dobrze i dobrze. Nie tylko bojarzy i wielcy kupcy, ale także drobni mieszczanie i chłopi żyli w dobrobycie i szczęściu. Szczęśliwe czasy zachowały się także na Litwie, która „nie poruszyła starego i nie wprowadziła nowego”.

Dużo miejsca w książce poświęcono edukacji, kulturze, religii. Książka kończy się 29 kwietnia 1918 roku, kiedy do władzy doszedł hetman Pawło Skoropadski. A teraz „gdy wszyscy Ukraińcy zjednoczą się do wspólnej pracy, nasza ziemia stanie się tak potężna, jak w czasach starożytnych”. Ale nie powinniśmy zapominać, do czego prowadzi spór – „cudzoziemcy rządzili na ziemi ukraińskiej!”.

W 1919 r. w nakładzie 25 000 egzemplarzy podręcznik I. Krypiakewycza „Przegląd dziejów Ukrainy. Repetytorium dla klas wyższych i kursy doskonalenia nauczycieli. Poradnik był podręcznikiem do powtórzenia wcześniej przestudiowanego materiału z historii Ukrainy. W praktyce jednak książka często trafiała w ręce osób, które po raz pierwszy miały okazję zapoznać się z systematycznym przedstawianiem ukraińskiej historii. Książka została podzielona na pięć podobnych rozdziałów i 237 krótkich akapitów, łatwych do opanowania, zbudowanych w stylu krótkich encyklopedycznych odniesień do postaci historycznych, dorobku kulturowego ludu. I. Krypiakewycz nie przeładował tekstu zbędnymi szczegółami, wtórnymi informacjami. Pozostawił tylko krótkie opisy epok, nazwiska postaci historycznych, daty ważnych wydarzeń i tak dalej.

Książka nie zawiera map, schematów, rysunków. Załącznik do podręcznika zawiera chronologię ważniejszych wydarzeń z dziejów Ukrainy, badania genealogiczne rodów książęcych, rządów hetmanów. Zdaniem autora, powinno to pomóc czytelnikowi usystematyzować swoją wiedzę, spojrzeć z perspektywy historycznej, zrozumieć miejsce postaci historycznych w procesie historycznym.

W „Przeglądzie…”, a także w „Historii krótkiej…” ucieleśniono nowe podejścia do historii narodowej, które symbolizowały początek odejścia autora od populizmu, kształtowania się koncepcji państwa. Znalazło to odzwierciedlenie w zasadach periodyzacji dziejów Ukrainy, która opierała się na krypiakiewiczowskich etapach kształtowania się państwowości ukraińskiej.

Iwan Krypiakewycz jako doświadczony nauczyciel zrozumiał, że aby uczyć dzieci historii, nie wystarczy streszczać materiał w podręcznikach i tutorialach. Krypiakewycz miał smykałkę do pisania i na wpół fikcyjny plan ułożył dwa zbiory esejów dla uczniów. Tak powstały książki „Drogi chwały książąt ukraińskich” i „Opowieści z dziejów Ukrainy dla niższych klas szkół średnich”. Pierwsza część: epoka książęca. Historyk planował napisać drugą część „Opowieści…”, ale zapobiegła temu wojna polsko-ukraińska 1918-1919.

„Drogi chwały książąt ukraińskich” to sześć esejów o X-XIII wieku. (dwie o wojsku czasów książęcych, dwa o stolicach książęcych Haliczu i Lwowie oraz osobne śledztwo herbowe). Książka przeznaczona jest do dodatkowej lektury i jest zbiorem ciekawych, barwnych historii, uzupełnionych dużą liczbą rysunków.

W aneksach znajduje się plan antycznego Halicza, bibliografia do historii herbu.

„Opowieści o historii Ukrainy dla gimnazjów. Pierwsza część: okres książęcy (1918) ma niewielką objętość (97 stron) i składa się z pięciu części, z których każdy podzielony jest na małe akapity z własnym nazwiskiem. Najważniejsze pojęcia są wyróżnione inną czcionką i wyjaśnione.

Na końcu każdej sekcji znajduje się krótki przegląd, będący krótkim podsumowaniem wskazującym główne wydarzenia, daty, charakterystykę okresu. Według autora, najważniejsze daty są również sporządzane osobno, co ułatwia ich zapamiętanie.

Poglądy naukowca na ukraiński proces historyczny zmieniały się wielokrotnie w ciągu jego życia. Z zagorzałego zwolennika idei M. Hruszewskiego w połowie lat 10 Krypiakewycz stał się zwolennikiem państwowej szkoły historiografii ukraińskiej. Popierając ideę autochtonii narodu ukraińskiego, historyk w momencie pisania podręczników do historii Ukrainy uważał Ruś Kijowską za państwo tylko narodu ukraińskiego, a wrogość między narodami ukraińskim i rosyjskim za pierwotną.

Od początku lat 20. Iwan Pietrowicz pracował w gimnazjach polskich we Lwowie, uczestnicząc w tworzeniu Ukraińskiego Tajnego Uniwersytetu we Lwowie. W 1922 r. I. Krypiakewycz został sekretarzem senatu uczelni, prowadził na wydziale filozoficznym tej uczelni zajęcia z historii Ukrainy i historiografii ukraińskiej VIII-XIX wieku.

W czasach sowieckich Iwan Krypiakewycz kierował Katedrą Historii Ukrainy na Uniwersytecie Lwowskim. I. Franko, pełnił funkcję kierownika oddziału Instytutu Historii Ukrainy Akademii Nauk ZSRR, dyrektora Instytutu Nauk Społecznych Akademii Nauk ZSRR we Lwowie. W 1941 r. Iwan Pietrowicz uzyskał stopień doktora nauk historycznych bez obrony pracy doktorskiej na podstawie tytułów naukowych, w latach 50. został akademikiem, Honorowym Naukowcem ZSRR.

Iwan Krypiakewycz nigdy nie był represjonowany ani zwolniony. A jego życie na sowieckiej Ukrainie nie było bezchmurne. Zaraz po wojnie w czasopismach naukowych i na zebraniach instytucji naukowych zaczęto oskarżać historyka o fałszowanie etnogenezy narodu rosyjskiego. Wspominali też o bliskiej współpracy z Hruszewskim w przeszłości. Iwan Pietrowicz został zmuszony do opuszczenia rodzinnego Lwowa i przez dwa lata mieszkał w Kijowie (formalnie gromadził w archiwum materiały do monografii). Po powrocie do Lwowa wybitny naukowiec otrzymał propozycję pracy w Muzeum Etnografii i Rzemiosła Ludowego.

W 1953 roku Krypiakewycz został dyrektorem nowo utworzonego Instytutu Nauk Społecznych Akademii Nauk ZSRR we Lwowie. Funkcję tę pełnił do 1962 roku, owocnie badając historię Ukrainy. Nauczyciel nie wrócił jednak do nauczania i promowania pracy.

Wciąż nie mamy monografii wybitnego ukraińskiego historyka, pedagoga i popularyzatora, ani niektórych problematycznych badań, ani pełnej bibliografii, choć od jego śmierci minęło już ponad 30 lat. Po naukowcu pozostała już tylko ogromna spuścizna twórcza – ponad 700 prac naukowych i popularnonaukowych – do której dziś i w przyszłości zwróci się więcej niż jedno pokolenie czytelników.

Iwan Pietrowicz Krypiakewycz zmarł 21 kwietnia 1967 we Lwowie.

Autor: L. Pirozhenko

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.