Kształtowanie się ram prawnych międzypaństwowych stosunków polsko-ukraińskich w latach 90. XX wieku. okazał się procesem, na który wpłynęły zmiany demokratyczne w całej Europie. Jej trwałość i bogactwo, stopniowa zmiana priorytetowych orientacji geopolitycznych obu krajów dały rodzimym historykom i politologom powód do zidentyfikowania szeregu etapów w stosunkach między niepodległą Ukrainą a Polską.

Pracując nad tym uczeni (m.in. I. Mielnikow) zauważają, że nowe zasady polityki zagranicznej Ukrainy zostały sformułowane w Deklaracji Suwerenności Państwa ogłoszonej przez Radę Najwyższą z dnia 16 lipca 1990 r. i zatwierdzonej Aktem Niepodległości z 24 sierpnia 1991 r. w referendum 1 grudnia 1991 r. [4, 59].

W tym sensie oba dokumenty miały na celu przede wszystkim ustanowienie naszego państwa jako równoprawnego podmiotu prawa międzynarodowego, zapewnienie jego integralności terytorialnej, nienaruszalności granic, uwzględnienie interesów narodowych Ukraińców, szerzenie wizerunku Ukrainy jako wiarygodnego partnera dla stosunków międzypaństwowych. współpraca. Ich realizacja powinna opierać się na przestrzeganiu ogólnie przyjętych norm i prawa międzynarodowego – dobrowolności, wzajemnym szacunku, równości, nieingerencji w sprawy wewnętrzne innych ludzi [4, 60].

Zmiana położenia geopolitycznego krajów byłego obozu socjalistycznego wymagała odpowiedniego uzasadnienia teoretycznego. Tradycyjnie uważa się ją za zestaw umów dwustronnych mających na celu uregulowanie praktycznych kontaktów między niektórymi krajami świata. I tak D. Gorun i V. Glibov opracowali podobną wersję periodyzacji stosunków ukraińsko-polskich, podobną do tej, którą zaproponowali L. Czikalenko i O. Wasyliew [12, 159]: [3, 17-18]:

  • Przygotowawcze (1990 – 1 grudnia 1991) – obejmuje działania strony ukraińskiej i polskiej na rzecz budowania stosunków w warunkach niepełnej suwerenności Ukrainy. Należy do nich zatwierdzenie przez Sejm RP 27 lipca 1990 r. Deklaracji suwerenności państwowej Ukrainy. Podwaliny nowej jakościowo bezpośredniej współpracy bilateralnej położyła Deklaracja o zasadach i głównych kierunkach rozwoju stosunków polsko-ukraińskich, podpisana 13 października 1990 r. podczas oficjalnej wizyty Ministra Spraw Zagranicznych RP K. Skubiszewskiego w Kijów.

W kwestiach kulturalnych dokument podkreślał potrzebę poprawy sytuacji odpowiednich mniejszości narodowych w obu krajach. Zachowanie ich tożsamości miało być kluczem do zbliżenia spokrewnionych etnicznie i politycznie narodów ukraińskiego i polskiego. Dostrzeżono potrzebę zwiększenia pozytywnego dziedzictwa wielowiekowych relacji między nimi.

  • „romantyczny” (1 grudnia 1991 – początek stycznia 1993) – jego cechą charakterystyczną jest poszukiwanie partnerów politycznych wśród wielkich mocarstw, takich jak Niemcy i Stany Zjednoczone, przy minimalizowaniu relacji z Rosją. Główne wydarzenia: 2 grudnia 1991 r. Polska jako pierwsza na świecie uznała niepodległość Ukrainy, 8 września 1991 r. osiągnięto porozumienie w sprawie wymiany ambasadorów nadzwyczajnych, a 4 stycznia 1992 r. pełnoprawne stosunki dyplomatyczne zostały ustalone. 18 maja 1992 r. w Warszawie, podczas pierwszej oficjalnej wizyty prezydenta Ukrainy L. Krawczuka w Polsce, został zawarty Traktat o dobrym sąsiedztwie, przyjaznych stosunkach i współpracy.

Tym samym w tym okresie aktywnie prowadzono legitymizację kontaktów ukraińsko-polskich. Z drugiej strony brakowało konkretnej pracy nad wzmocnieniem więzi międzypaństwowych. Polska była nieufna wobec prób naszego kraju nawiązania bliższych stosunków z Niemcami.

  • „pragmatyczny” (styczeń 1993 – koniec 1995) – rozpoczął się wraz z dojściem do władzy w obu państwach pragmatycznych premierów: L. Kuczmy i G. Sukhotskiej. Według V. Glibova i D. Goruna etap ten charakteryzował się pewną stagnacją w stosunkach dwustronnych. Do jego pozytywnych osiągnięć należy organizacja Komitetu Doradczego Prezydentów Ukrainy i Polski – efekt wizyty prezydenta L. Valensy w Kijowie w dniach 24-26 maja 1993 roku. Jednocześnie rozpoczęła się współpraca obu krajów z organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z NATO [3, 17-18].

Wydarzenia kolejnych lat pozwalają uzupełnić periodyzację stosunków ukraińsko-polskich w latach 90. o dwa kolejne etapy:

  • „Partnerstwo strategiczne” (1996 – marzec 1999) – stosunki międzynarodowe tego typu zakładają, że ich podmioty będą trzymać się wspólnej linii w stosunkach zewnętrznych, polityki największej pomocy we współpracy gospodarczej, wzajemnie udzielać wszelkiej możliwej pomocy w łączeniu się ze strukturami europejskimi: UE i NATO zacieśniają współpracę we wszystkich dziedzinach życia i na wszystkich poziomach, od krajowego po lokalny.

Oto najważniejsze kamienie milowe w rozwoju tej koncepcji. Podczas wizyty państwowej Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy w Polsce w dniach 25-27 czerwca 1996 r. przywódcy państw sąsiednich podpisali Wspólną Deklarację Prezydentów Ukrainy i Polski, w której podsumowując doświadczenia komunikacji dwustronnej, zapowiedziano nowy kurs. Zamiar ten został określony w Memorandum o partnerstwie strategicznym między Polską a Ukrainą, podpisanym przez najsłynniejszych polityków naszych krajów [3, 20-21].

Moralne prawo do twierdzenia o osiągnięciu takiego poziomu stosunków dało Wspólne Oświadczenie Prezydentów Ukrainy i Polski „Ku porozumieniu i jedności”, potwierdzone ich podpisami podczas wizyty A. Kwaśniewskiego na Ukrainie [12, 157-158 ]. Pojawienie się tego dokumentu stało się możliwe dopiero po serii spotkań polityków i naukowców z obu krajów, mających na celu eliminację negatywnych stereotypów w stosunkach ukraińsko-polskich, które na przestrzeni wieków zakorzeniły się w świadomości społecznej. Choć nastroje ukraińskie i polonofobiczne są bardzo trudne do przezwyciężenia, pierwsze kroki na tej drodze były udane i obiecujące.

  • „Priorytetowe partnerstwo strategiczne” – to warunkowa nazwa okresu stosunków polsko-ukraińskich, które rozpoczęły się w marcu 1999 roku, po przystąpieniu Polski, Czech i Węgier do NATO. Polsce powierzono rolę promotora Ukrainy, jej lidera integracji ze strukturami międzynarodowymi. W tym czasie rozpoczęła się stopniowa realizacja zadań postawionych przed ukraińską i polską polityką zagraniczną w poprzednich latach. Ich realizację komplikuje nie tylko fakt, że w przeciwieństwie do Polski Ukraina, ze względu na swoje granice geograficzne i historyczne, wciąż znajduje się na rozdrożu Europy i Eurazji.

Naszym zdaniem odnowienie zasad stosunków międzynarodowych, które doprowadziło do takich rezultatów, rozpoczęte w drugiej połowie lat 80. miało status fundamentalnych w stosunkach międzypaństwowych. Jednak już wtedy w wielu dokumentach deklarowano zamiar demokratyzacji i humanizacji stosunków w obozie socjalistycznym. Świadczą o tym teksty szeregu porozumień podpisanych przez szefów resortów Polski i Ukraińskiej SRR, którzy zajmowali się działalnością instytucji kultury. I tak preambuła do Umowy o współpracy między Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego i Średniego Szkolnictwa Specjalnego Ukraińskiej SRR, Ministerstwem Edukacji Publicznej Ukraińskiej SRR i Ministerstwem Edukacji Narodowej na lata 1989-1990, zawartej we Lwowie w czerwcu 27 z 1989 r. wymienia akty ustawodawcze jego rozwój. Należą do nich wspólna deklaracja radziecko-polska z 14 lipca 1988 r.; Deklaracja o współpracy w dziedzinie ideologii, nauki i kultury, podpisana przez Gorbaczowa i Jaruzelskiego w Moskwie 21 kwietnia 1987 r.; Program rozwoju współpracy ideowej KPZR i PURP na okres do 1990 roku; Plan współpracy kulturalnej i naukowej ZSRR z Polską na lata 1986-1990; Protokół z negocjacji między przewodniczącym Państwowego Komitetu Edukacji Publicznej ZSRR G. Jagodinem a Ministrem Edukacji Narodowej G. Bednarskim [1, 70].

Protokół o współpracy między Ministerstwem Kultury ZSRR a Ministerstwem Kultury i Sztuki RP na lata 1988-1990 daje podstawę do dodania do tego wykazu Planu Współpracy w sferze Kultury i Nauki, podpisanego 19 lutego 1986 r. w Moskwie przez przedstawiciele tych samych organizacji rządowych [5, 1 ]. Wspólną cechą wszystkich tych dokumentów jest to, że wraz z głoszeniem tradycyjnych haseł komunistycznych dostrzegają potrzebę otwartej wymiany poglądów na temat różnego rodzaju więzi między oboma krajami, wprowadzania nowych form relacji, zwłaszcza w regionach przygranicznych .

Celowa realizacja tych tendencji rzeczywiście rozpoczęła się w ramach opisanego powyżej okresu „przygotowawczego” stosunków ukraińsko-polskich w okresie postsowieckim. Zyskał skalę na scenie „romantycznej”, po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Stopniowa ewolucja współpracy między dwoma sąsiednimi krajami w dziedzinie sztuki, edukacji i nauki okazała się procesem złożonym i niejednoznacznym, który w pełni realizuje się dopiero z biegiem czasu.

Według analiz naukowych odnowione stosunki opierały się na pozytywnych doświadczeniach ukraińsko-polskiej komunikacji kulturalnej nagromadzonych w czasach sowieckich. Np. w Umowie o współpracy między Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego ZSRR, Ministerstwem Edukacji Publicznej ZSRR i Ministerstwem Edukacji Narodowej RP na lata 1991-1995 (Warszawa, 28 czerwca 1991) [ 2, 155] oraz Programu Realizacyjnego z 1997 r. o współpracy między Ministerstwem Edukacji Ukrainy a Ministerstwem Edukacji Narodowej RP na lata 1996-1998 (Warszawa, 17 marca 1997 r.) [10, 1-4], wymienione są obszary relacji:

  • wymiana doświadczeń w najważniejszych obszarach planowania i rozwoju w dziedzinie edukacji; rozwój i doskonalenie nauki języka ukraińskiego w placówkach oświatowych RP oraz języka polskiego w placówkach oświatowych Ukrainy:
  • prowadzenie wspólnych badań dotyczących tematów priorytetowych w naukach humanistycznych, przyrodniczych, technicznych, pedagogicznych;
  • szkolenie i przekwalifikowanie personelu w specjalnościach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, za pomocą pełnego i zawartego (częściowego) szkolenia, studiów podyplomowych, studiów doktoranckich, staży badawczych, zaawansowanych szkoleń, innych rodzajów wymian;
  • rozwijanie przyjaznych stosunków i bezpośredniej współpracy między placówkami przedszkolnymi dla dzieci, szkołami, szkołami zawodowymi, szkołami średnimi specjalnymi i wyższymi, instytucjami badawczymi Ukrainy i Polski;
  • współpraca z organizacjami publicznymi mniejszości narodowych – ukraińskiej w Polsce i polskiej na Ukrainie.

Porównanie ich z zapisami powyższej Umowy o współpracy Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Średniego Specjalnego ZSRR, Ministerstwa Edukacji ZSRR i Ministerstwa Edukacji Narodowej na lata 1989-1990 wskazuje na ich niemal dosłowną tożsamość [1 , 70-71]. Jedynym poważnym wyjątkiem jest treść pozycji wymienionej tutaj pod nr 2. W dokumencie z dnia 27 czerwca 1989 r. brzmi on następująco:

  • zwiększenie efektywności współpracy techniczno-naukowej uczelni wyższych, w tym w zakresie nauk społecznych [1, 70].

Od 1991 r. ustanowiono praktykę określania przez kontrahentów w ciągu 1-2 miesięcy od zawarcia kolejnej umowy o współpracy (lub od początku roku) programu prac nad jej realizacją na rok bieżący. To także niepodważalne osiągnięcie trwającej reformy społeczeństwa ukraińskiego.

Były jednak pewne straty. Świadczy o tym w szczególności brak w nowych umowach partnerskich takich dotychczas integralnych załączników: 1) wykaz opracowań naukowych opracowanych wspólnie przez uczelnie Ukrainy i Polski; 2) wykaz placówek oświatowych Ukrainy, w których uczy się języka polskiego, oraz placówek oświatowych Polski z wykładowym językiem ukraińskim; 3) wykaz współpracujących placówek oświatowych, bibliotek, muzeów, domów kultury [5, 3-6]. Wynika to prawdopodobnie z tymczasowego przesunięcia punktu ciężkości współpracy na kwestie polityczne i gospodarcze.

Tym samym okres „romantyczny” (1 grudnia 1991 – początek stycznia 1993) był czasem kształtowania się podstaw dyplomacji kulturalnej naszego państwa, której podstawowymi zasadami były humanizm, otwartość, zgodność z prawem międzynarodowym i wartościami uniwersalnymi. W tym przypadku bezpośrednim wyrazem tego procesu jest odnowienie ram prawnych stosunków ukraińsko-polskich w sferze humanitarnej.

W okresie „pragmatycznym” (styczeń 1993 – koniec 1995) na pierwszy plan wysunęło się rozwiązanie problemów mniejszości narodowych w tym obszarze stosunków dwustronnych. Na poziomie oficjalnym potwierdza to utworzenie w maju 1993 r. wspomnianego wcześniej Komitetu Doradczego Prezydentów Ukrainy i RP, który od początku miał w swoim składzie komisję [3, 18].

Na posiedzeniu, które odbyło się w dniach 15-16 listopada 1993 r. w Kijowie, przeanalizowano sytuację w zakresie ukraińskiej i polskiej polityki państwowej wobec mniejszości etnicznych. Uczestnicy forum podkreślali wagę rozwiązywania problemów stosunków międzyetnicznych dla tworzenia społeczeństwa otwartego. Zgodzili się co do potrzeby zaspokojenia potrzeb Polaków na Ukrainie i Ukraińców w Polsce, m.in. poprzez przyjęcie odpowiednich aktów prawnych.

Z takich stanowisk kwestie szkolnictwa narodowego, szkolenia i przekwalifikowania, pracy narodowych towarzystw kulturalnych i perspektyw ich rozwoju, ochrony zabytków historii i kultury mniejszości narodowych w ramach narodowego kompleksu kulturowego, grup etnicznych w życiu kościelnym Ukrainy oraz Polsce, omówiono perspektywy współpracy dwustronnej, aby sprostać postulatom mniejszości narodowych w obu krajach.

Podjęto decyzję o otwarciu ukraińskiego centrum kulturalnego i informacyjnego w Warszawie oraz polskiego w Kijowie [6]. Niestety ta sprawa pozostaje otwarta dla naszej strony: tylko Instytut Polski powstał w Kijowie. Inne problemy grup narodowych, które Komitet Doradczy uznał za pilne w 1993 roku, pozostają na porządku dziennym.

Od 1996 roku (początek etapu „strategicznego partnerstwa”) szczególnie istotna stała się część stosunków polsko-ukraińskich związana ze zwrotem i restytucją wartości kulturowych. Zgodnie z Umową między Rządem Ukrainy a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o współpracy w ochronie i zwrocie wartości cennych i przemieszczonych niezgodnie z prawem w czasie II wojny światowej (czerwiec 1996 r.), odbyło się pierwsze spotkanie Ukraińsko-Polskiego Międzyrządu Komisja odbyła się w dniach 14-15 maja 1997r.

Strona ukraińska była reprezentowana na spotkaniu, poprzedzonym długim procesem negocjacyjnym, przez 12 znanych naukowców i mężów stanu. Polacy wydelegowali 10 osób. Współprzewodniczącymi byli prof. O. Fedoruk – przewodniczący Krajowej Komisji Zwrotu Dóbr Kultury Ukrainie, przewodniczący ukraińskiej części komisji oraz prof. T. Polyak – Pełnomocnik Rządu RP ds. Kultury Polskiej Heritage Abroad, przewodniczący polskiej części komisji [11, 59].

W trakcie prac miała miejsce konstruktywna wymiana poglądów. Członkowie ukraińskiej części forum zwrócili uwagę na kwestie związane z utratą dziedzictwa historyczno-kulturowego Lwowskiej Biblioteki Naukowej. V. Stefanyk Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie, muzea miejskie. Strony mówiły o ochronie zabytków dokumentacji ukraińskiej i polskiej w archiwach obu krajów.

W wyniku spotkania powstały ukraińsko-polskie grupy eksperckie (historyczno-archiwalne, biblioteczne, wartości artystyczne) w celu wypracowania konkretnych propozycji wzajemnego zwrotu utraconych wartości, określenia przyszłych losów zabytków kultury będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Osobna grupa ekspercka zajmuje się osadnictwem dawnej biblioteki Ossolineum [11, 60-61]. W kolejnych latach przeprowadzono badania nad losami księgozbioru Kapituły Przemyskiej, biblioteki I. Ogienko, muzeum „Strivigor”, archiwum NTSh w Bibliotece Warszawskiej [8, 2].

Na etapie „strategicznego partnerstwa” został bowiem ostatecznie określony cel polsko-ukraińskiej współpracy kulturalnej: wejście dwóch sąsiadujących ze sobą państw w jedną europejską przestrzeń duchową. Oficjalnie, naszym zdaniem, potwierdza to Umowa między Rządem Ukrainy a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o współpracy w dziedzinie kultury, nauki i oświaty (Kijów, 20 maja 1997 r.).

W jej preambule po raz pierwszy dokumenty o znaczeniu państwowym zostały włączone w ramy prawne stosunków między tymi krajami. Są to Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Paryska Karta Nowej Europy, Dokument Krakowskiego Sympozjum Dziedzictwa Kulturowego, Europejska Konwencja Kulturalna z 19 grudnia 1954 r. [7, 1].

Analizując tę umowę, możemy podkreślić podstawowe zasady stosunków polsko-ukraińskich w sferze humanitarnej. Obejmują one:

  • świadomość bliskości etnicznej i kulturowej narodów ukraińskiego i polskiego, a także uznanie znaczącego wkładu tych narodów w rozwój obu państw i ich kultur;
  • wyrażanie woli rozwijania wzajemnie korzystnej współpracy w dziedzinie kultury, sztuki, nauki, edukacji i informacji;
  • przywiązywanie szczególnej wagi do bezpośrednich kontaktów twórczych i kontaktów międzyludzkich [7, 1].

Wagę tych zapisów potwierdza projekt Protokołu o współpracy Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP na lata 2001-2003, który ma zostać wkrótce podpisany [9, 1 ]. Ten i poprzednie dokumenty dają podstawy do określenia doraźnych zadań stosunków kulturalnych między dwoma państwami:

  • kontynuowanie wymiany grup artystycznych i teatralnych oraz indywidualnych artystów w ramach międzynarodowych festiwali, ważnych wydarzeń kulturalnych lub na zaproszenie innej imprezy;
  • organizowanie wystaw muzealnych i wystaw sztuki współczesnej;
  • wspieranie relacji między uczelniami wyższymi, przede wszystkim o profilu kulturalnym i artystycznym;
  • promowanie współpracy ukraińskich i polskich instytucji, organizacji, producentów w dziedzinie kina, w szczególności – stowarzyszeń filmowców i narodowych archiwów filmowych;
  • bezpośrednia współpraca bibliotek i wydawnictw;
  • bezpośrednie interakcje między obwodami, województwami, miastami, instytucjami kultury i sztuki, muzeami, szkołami artystycznymi, związkami twórczymi, stowarzyszeniami, a także z innymi instytucjami i ośrodkami kultury;
  • wzajemne poszanowanie praw autorskich i praw pokrewnych obywateli i organizacji;
  • zapewnienie priorytetowych warunków dla rozwoju mniejszości narodowych, wszechstronne wsparcie działalności ich związków i stowarzyszeń społeczno-kulturalnych w ramach ich kompetencji;
  • kontynuacja współpracy w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego [9, 1-5].

Planowana realizacja działań w tych obszarach, przy wsparciu struktur państwowych, będzie sprzyjać rozwojowi dobrosąsiedzkich stosunków między Ukrainą a Rzeczpospolitą Polską. Naturalnym rezultatem tego powinno być osiągnięcie strategicznego celu stosunków między dwoma krajami – wzajemnej integracji ze wspólnotą europejską. Doświadczenie pokazuje jednak, że Ukraina musi w ten sposób pokonać szereg przeszkód, z których jedną jest niepełna zgodność jej ustawodawstwa ze standardami międzynarodowymi.

Wyjątkiem są ramy prawne stosunków naszego państwa z innymi krajami, które od początku były budowane na podstawie ogólnie przyjętych norm postępowania w polityce zagranicznej. Według opracowania tak integralnej jego części, jak ukraińsko-polskie porozumienia w dziedzinie kultury, proces ten będzie kontynuowany.

literatura

  • Archiwum Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, ks. 166, op. 17, sygn. 100, t. 2, s. 70-75.
  • Archiwum Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, ks. 166, op. 17, sygn. 139, t. 1, s. 155-160.
  • Glibov VV, Gorun OD Stosunki ukraińsko-polskie w okresie postsowieckim. Wybrane aspekty współpracy politycznej i gospodarczej // Polityka i czas. – 1997. – № 5-6. – str. 15-21.
  • Melnikova IM Ukraina w stosunkach z państwami granicznymi Europy Środkowo-Wschodniej: tworzenie międzynarodowych podstaw prawnych dobrego sąsiedztwa i współpracy (lata 90.) // Ukraina w europejskich stosunkach międzynarodowych. – K., 1998. – S. 59-87.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Kultury i Sztuki ZSRR za 1988 rok. Protokół o współpracy między Ministerstwem Kultury Ukraińskiej SRR a Ministerstwem Kultury i Sztuki RP na lata 1988-1990 – Kijów, 1988.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy za 1993 rok. Program pobytu delegacji polskiej i posiedzenia Komitetu Doradczego (KK) Prezydentów Ukrainy i RP (14-16 listopada 1993, Kijów). – K., 1993.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy za 1997 rok. Umowa między Rządem Ukrainy a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o współpracy w dziedzinie kultury, nauki i oświaty. – K., 1997.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy za 1999 rok. Sprawozdanie z podróży służbowej Ministra Kultury i Sztuki Ukrainy DI Ostapenko do RP (3-5 lutego 1999). – K., 1999.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy za rok 2001. Projekt Protokołu o współpracy między Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP na lata 2001-2003 – Kijów, 2001.
  • Aktualne archiwum Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy za 1997 rok. Program realizacji w 1997 roku Umowy o współpracy między Ministerstwem Edukacji Ukrainy a Ministerstwem Edukacji Narodowej RP na lata 1996-1998. – K., 1997.
  • Fedoruk O. Ukraina i Polska – kwestie dziedzictwa // Kultura polska w życiu Ukrainy. Historia. Teraźniejszość. – K., 2000. – P. 55-64.
  • Chikalenko LD, Wasiliew OO Stosunki ukraińsko-polskie w kontekście współczesnych procesów integracyjnych w Europie Środkowo-Wschodniej // Ukraina w europejskich stosunkach międzynarodowych. – K., 1998. – P. 140-161.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.