Proces komunikacji realizowany jest za pomocą określonych środków – systemów znakowych. Komunikację niewerbalną i werbalną można wyróżnić według kryterium systemów znakowych

Komunikacja niewerbalna odbywa się z reguły nieświadomie, mimowolnie. Chociaż ludzie w jakiś sposób kontrolują swoją mowę, można ocenić poprawność i szczerość informacji mowy, analizując mimikę, gesty i intonację. Zrozumienie niewerbalnych elementów komunikacji wymaga z reguły specjalnego przeszkolenia.

Niewerbalne sposoby przekazywania informacji, których osoba uczy się wcześniej niż werbalne. Dziecko zaczyna rozróżniać stany emocjonalne matki, reaguje na intonację głosu, mimikę, gesty, dotyk. U dorosłych w kontakcie z nieznajomymi pierwsze wrażenia powstają właśnie dzięki środkom komunikacji niewerbalnej (kontakt wzrokowy, ekspresja).

Jednym z ważnych parametrów charakteryzujących komunikację niewerbalną jest przestrzeń interpersonalna – dystans, który nieświadomie ustala się w procesie bezpośredniej komunikacji między ludźmi. Im bliższe relacje między ludźmi, tym mniejsza odległość przestrzenna między nimi w procesie komunikacji. Dystans ten zależy od narodowych standardów zachowania, statusu społecznego, wieku, cech psychologicznych. Zbyt blisko, a także odległa odległość negatywnie wpływa na efekt komunikacji.

Bliscy znajomi i krewni komunikują się „najbliżej”. Zwiększenie przestrzeni interpersonalnej może powodować nieprzyjemne odczucia. Interlokutorzy zainteresowani sobą zmniejszają dystans komunikacji, niespokojni psychicznie starają się go zwiększyć.

Kobiety wydają się być nieco bliżej rozmówcy niż mężczyźni. Średnia europejska odległość między rozmówcami-przyjaciółmi wynosi 0,5-1,2 m (przestrzeń interpersonalna), dla nieformalnych relacji społecznych i biznesowych – 1,2 – 3,7 m (przestrzeń społeczna); przestrzeń większa niż 3,7 m pozwala na powstrzymanie się od komunikacji lub przełożenie jej na płaszczyznę formalnych relacji.

Przestrzeń interpersonalna wpływa na kontakt wzrokowy (kontakt wzrokowy). Najbardziej informacyjnym elementem wyglądu osoby jest twarz. Dlatego kontakt wzrokowy jest niezwykle ważny w komunikacji niewerbalnej. Wpatrywanie się w drugiego oznacza nie tylko zainteresowanie, ale także koncentrację. Ale bliższe spojrzenie na osobę wywołuje u niego uczucie zażenowania i może być postrzegane jako oznaka wrogości. Łatwiej jest utrzymać wzajemny kontakt wzrokowy, rozmawiając o przyjemnych sprawach. Na podstawie tego, jak ludzie na siebie patrzą, możesz dowiedzieć się, jaka jest między nimi relacja. Zwykle patrzymy dłużej na tych, których podziwiamy, unikamy patrzenia w sytuacji rywalizacji.

Utrzymywanie kontaktu wzrokowego pomaga partnerowi wyczuć postawę rozmówcy. Spojrzenie może regulować rozmowę. Kiedy jeden z uczestników dialogu kończy mówić, patrzy na rozmówcę, czekając na kontynuację rozmowy.

Podczas komunikacji funkcję informacyjną pełnią reakcje ekspresyjne (od łacińskiego expressio – ekspresja). Należą do nich: mimika twarzy, pantomima, gesty, intonacja głosu. Charakteryzują intensywność przejawów ludzkich przeżyć. Cechą charakterystyczną mimiki (ekspresyjnych ruchów mięśni twarzy) jest jej wszechstronność i specyfika wyrażania różnych emocji. Interpretacja emocji wiąże się z dwoistym charakterem mimiki.

Z jednej strony mimika twarzy wynika z wrodzonych czynników, które odzwierciedlają uniwersalne emocje na twarzy, takie jak przerażenie, radość, ból. Rozumieją je ludzie z różnych kultur. Z drugiej strony – mimika twarzy zależy od cech konkretnej kultury społecznej, określonych norm, standardów. Normy narodowe, etniczne, kulturowe znajdują odzwierciedlenie w reakcjach mimicznych, wyznaczają pewną formę ich przebiegu. Uśmiech to pozytywny stosunek do drugiego człowieka, łzy to uniwersalny znak żalu, ale forma tych reakcji – kiedy, jak długo się uśmiechać lub płakać – zależy od cech narodowych, społeczno-kulturowych. Pozytywne emocje są dość równomiernie odzwierciedlone po obu stronach twarzy, negatywne – wyraźniej po lewej stronie. Najbardziej wyraziste są usta, brwi, ruchy mięśni w dolnej części twarzy.

Doświadczenia emocjonalne człowieka można określić na podstawie jego pantomimy: gesty, postawy, ruchy. Gesty, mimika, intonacja pomagają osobie mówiącej skupić uwagę rozmówcy, wyrazić swój emocjonalny stosunek do przekazywanych informacji. Zestaw gestów, którymi posługuje się człowiek w komunikacji, jest bardzo zróżnicowany. Najczęstsze z nich to:

  • gesty komunikacyjne – zastępują mowę w komunikacji i mogą być używane samodzielnie: pozdrowienia i pożegnania; groźby, uwaga, zaproszenia, zakazy; twierdzący, pytający, przeczący, wdzięczny; brutalny i irytujący;
  • gesty podkreślające – towarzyszą mowie ludzkiej i wzmacniają kontekst językowy;
  • gesty modalne – ruchy ekspresyjne, które oznaczają ocenę, stosunek do sytuacji. Należą do nich gesty niepewności, cierpienia, refleksji, koncentracji, rozpaczy, wstrętu, zaskoczenia, niezadowolenia i tak dalej.

Analiza niewerbalnych środków komunikacji pozwala zidentyfikować taki aspekt procesu komunikacji, jak intencje jego uczestników. Mają istotny wpływ na charakter relacji międzyludzkich.

Mówiąc ogólnie o komunikacji niewerbalnej, możemy powiedzieć, że zajmuje ona bardzo ważne miejsce w naszej komunikacji, ponieważ 38% informacji jest odbieranych przez sposób wypowiadania słów, które je niosą, a 55% – przez mimikę.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.