Był wykształconym człowiekiem o szerokich poglądach, utalentowanym politykiem i niewątpliwie patriotą, który aspirował do niepodległej Ukrainy, ale jednocześnie potrafił dobrze dogadywać się z Moskwą.

Po usunięciu Mnogogrisznego starosta, wybierając Samojłowicza, postawił szereg warunków ograniczających władzę hetmana. Samojłowicz przyjął ich i poprowadził linię oficerską, nadając państwu arystokratyczny charakter. Nie zwołał Rady Generalnej, ale rozważył wszystkie sprawy z Radą Starszych; utworzył instytut towarzyszy Bunczuka, który składał się głównie z synów oficerów pozostających w bliskim kontakcie z hetmanem. Za jego 15-letniego panowania powstało państwo hetmańskie o charakterze monarchicznym.

Iwan Samojłowicz próbował zjednoczyć wszystkie ziemie ukraińskie i walczył z tendencjami Zaporoża do prowadzenia odrębnej polityki. Mówiono już o tym, jak próbował podbić Prawy Brzeg Ukrainy, przyciągnął do swojej maczugi prawicowych pułkowników. Potem Samojłowicz stał się znany jako „hetman obu stron Dniepru”.

Aby rozszerzyć granice Ukrainy, Samojłowicz radził carowi zgłosić Polsce roszczenia do Ukrainy Zachodniej, Wołynia, Podlasia, Podola, Podhorca, Czerwonej Rosji, które zawsze były częścią Ukrainy. Próbował też zaanektować Słobożańszczynę zamieszkiwaną przez Ukraińców na Ukrainę. Oba roszczenia nie powiodły się. Samojłowicz przez długi czas żył w zgodzie z Moskwą. Tam wychowali się jego synowie, poślubił córkę za bojara F. Szeremietiewa. Zgodził się, że metropolita kijowski powinien otrzymać konsekrację od patriarchy moskiewskiego. „Ale ten mądry i ostrożny hetman również zginął z rąk Moskwy.

Spór Samojłowicza z carem był spowodowany polityką Moskwy wobec Krymu. Na początku lat 80. XVII wieku Austria, Wenecja, Polska, Watykan i Moskwa zaczęły tworzyć koalicję antyturecką, a jednocześnie antykrymską. Zaproszono także przedstawiciela Ukrainy, ale Samojłowicz odmówił udziału w Lidze Świętej, obawiając się, że zniszczenie chanatu tatarskiego może zaszkodzić dalszej niepodległości Ukrainy, która będzie otoczona posiadłościami Moskwy. W ogóle Samojłowicz był przeciwny zbliżeniu Moskwy z Polską i ostrzegał cara przed Polską. Wbrew życzeniom dalekowzrocznego hetmana w 1686 r. podpisano „wieczny pokój” Moskwy z Polską. Lewobrzeżna Ukraina i Kijów znalazły się pod władzą Moskwy.

W 1687 rozpoczęła się wojna ze światem muzułmańskim. Austria, Polska i Wenecja miały uderzyć na Turcję, a Moskwę na Krym. Perspektywa wojny z Krymem była bardzo niepopularna wśród ukraińskich oficerów, wśród których było wielu byłych doroszenkowitów. Nie ujawniając prawdziwych powodów Samojłowicz na próżno próbował przekonać rząd moskiewski, że przemarsz dużej armii latem przez spalone słońcem stepy wiązałby się z wielkim niebezpieczeństwem.

Kampania rozpoczęła się w kwietniu 1687 roku. Wojskami moskiewskimi dowodził W. Golicyn, faworyt władcy księżnej Zofii, a wojskiem ukraińskim dowodził sam hetman. Przed dotarciem do Siczy należy zagruntować. Karaczokrak Golicyn nagle rozkazał wojskom wycofać się. Do Zaporoża trafiło tylko 40 tys. wojsk moskiewskich i ukraińskich pod dowództwem Nieplujewa i hetmana Hryhorija Samojłowicza. Przyczyny odwrotu Golicyna pozostaną niejasne. Oficjalna wersja – brak pastwisk dla koni – została przez współczesnych obalona, ponieważ pastwisk było wystarczająco dużo. Powody były głębsze. Niewykluczone, że wiedząc o niechęci oficera, hetmana Grzegorza i samego hetmana do kampanii – Golicyn bał się wjechać daleko w stepy. Trzeba było jednak przerzucić na kogoś odpowiedzialność za niepowodzenie i posłużono się do tego ostatnim donosem oficera na hetmana.

„Ostatni” – bo było dużo dojo, ale moskiewski rząd „nie dał im ruchu”. Przez cały okres rządów Samojłowicza oficerowie skarżyli się na jego autokrację, że unika zwoływania rad, rozdziela rządy wśród swoich krewnych i bierze łapówki. Oficerowie zarzucili też hetmanowi, że nie jest kozakiem, ale „popowyczem”. A głównym powodem niezadowolenia była próba Samojłowicza przekształcenia hetmanatu w monarchię dziedziczną. Początkowo chciał przekazać władzę swojemu najstarszemu synowi Semenowi, a po jego śmierci najmłodszemu synowi Jakubowi (ze średnim synem Grzegorzem jego ojciec nie żył w harmonii).

W donosie złożonym Golicynowi hetman został oskarżony o zdradę Moskwy i związki z Tatarami. Donos podpisał stary, zasłużony oficer, m.in. Dunin-Borkovsky, Kochubey, Lyzogub, Zabila, Gamaliy i inni.

Wojsko stało nad Kołomakiem, gdy z Moskwy nadszedł rozkaz aresztowania hetmana i hetmana. Stary Samojłowicz i jego rodzina zostali zesłani do Tobolska, a jego syn Grigorij został stracony w Sewsku po torturach.

Kozacy na pierwsze wieści o aresztowaniu Samojłowicza zareagowali dewastacją: w pułkach Pryłuków i Hadiacza pobili sierżanta, w innych go obrabowali.

25 lipca 1687 zwołano Generalną Radę Wojskową, w której wzięło udział 2000 Kozaków. Przyjęła nowe artykuły – Kołomatski, na podstawie artykułów Głuchowa z 1672 r. W tym samym czasie hetmanem został genialny urzędnik Iwan Mazepa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.