Podczas rozwoju ludzkości wyróżniały się pewne epoki kulturowe: kultura starożytna, kultura średniowieczna, kultura renesansowa; niektóre formy kultury: polityczna, społeczna, prawna, ekonomiczna, środowiskowa, fizyczna, moralna itp.

Kultura antyczna to kultura starożytnej Grecji i Rzymu, które położyły podwaliny pod kulturę europejską. „Starożytny” (z łac. antios) oznacza „starożytny”. W pracach historyków starożytny świat tradycyjnie nazywany jest społecznościami starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu z IX wieku. pne e. pod V ul. N. Współcześnie pojęcie starożytności rozciąga się także na epokę kreteńsko-mykeńską (III-II tysiąclecie p.n.e.), tzw. kulturę egejską, która istniała na ks. Kreta, wyspy i wybrzeża Morza Egejskiego i Grecji kontynentalnej.

Jego rozkwitowi (2100-1500 pne) towarzyszyło tworzenie wysoce artystycznych zabytków architektury, ceramiki i nie tylko. Niektóre elementy tej kultury znaleziono na terenie najstarszych plemion rolniczych Trypillii. Historia starożytności obejmuje więc okres formowania się, prosperity i śmierci niewolniczych stanów Morza Śródziemnego od III tysiąclecia p.n.e. do połowy V wieku. N. Pne, kiedy przestało istnieć Cesarstwo Zachodniorzymskie.

Starożytna cywilizacja graniczyła ze starożytnymi cywilizacjami Wschodu – Egiptem, Fenicją, Persją itp., utrzymywała z nimi ożywione kontakty handlowe i kulturalne. Choć kultura antyczna, zwłaszcza w początkowym okresie swojego rozwoju, wiele zapożyczyła z bardziej rozwiniętych kultur ówczesnego Wschodu, była to zjawisko głęboko oryginalne. Cechami charakterystycznymi kultur wschodnich były geocentryzm, deifikacja władzy carskiej, bezwarunkowa władza władzy, podporządkowanie jednostki państwu, monumentalność, symbolika, dekoracja. Kultura antyczna, zwłaszcza helleńska, skierowana jest do człowieka i jest to naturalne, bo zrodziła się z zupełnie innego społeczeństwa.

Podstawą życia społecznego w dawnych państwach było polis, czyli miasto-państwo, które jednoczyło miasto i okoliczne ziemie ze wsiami. Polis było niezależną jednostką polityczną, gospodarczą, kulturalną, stowarzyszeniem wolnych obywateli. To właśnie wraz z rozwojem polis powstały akropolie, powstał system zespołów architektonicznych, który swój dalszy rozwój znalazł w okresie klasycznym. Od VI wieku. pne W większości polis ustanowiono demokratyczną formę rządów, która chroniła prawa każdego obywatela i czyniła go aktywnym i świadomym uczestnikiem życia politycznego.

Prawie wszyscy obywatele polis byli piśmienni. Istotą życia polis była jedność niezależnych ludzi w imię współistnienia, bezpieczeństwa i wolności. Okoliczności te przyczyniły się do wykształcenia patriotyzmu Greków i Rzymian, rozwiniętego poczucia własnej wartości, umiłowania wolności, odwagi, ciekawości, skłonności do racjonalnego rozumienia świata.

Postrzeganie człowieka jako wyjątkowego fenomenu przyrody, szacunek dla indywidualnego obywatela polis doprowadziło do tak charakterystycznej cechy kultury antycznej, jaką jest antropomorfizm – przenoszenie cech ludzkich na naturę, a nawet na bogów. Tych ostatnich reprezentowali Grecy, a później Rzymianie, w postaci ludzi – nieśmiertelnych, pięknych i wiecznie młodych. Odwieczne pragnienie harmonijnego rozwoju człowieka, jedność piękna fizycznego i duchowego leżały u podstaw starożytnej filozofii, sztuki, mitologii. Wszystko to doprowadziło do nadrzędnego znaczenia starożytności dla ludzkości, jej postępu kulturowego.

Kultura średniowiecza

W ciągu swojej tysiącletniej historii Bizancjum było ośrodkiem wyjątkowej kultury, która ukształtowała się pod wpływem tradycji rzymskiej, greckiej i hellenistycznej.

W życiu kulturalnym różnorodna kulturoznawstwo bizantyjskie dzieli się na następujące główne okresy:

  • upadek starożytności i powstanie nowej kultury średniowiecznej w duchu doktryny chrześcijańskiej (IV-VII w.);
  • schyłek kulturowy w związku z upadkiem gospodarczym i agrarizacją miast (koniec VII-początek IX w.);
  • nowy wzrost kulturowy Konstantynopola i innych miast prowincjonalnych (połowa IX-X wieku);
  • najwyższy rozwój kultury bizantyjskiej, ze względu na rozkwit życia miejskiego (XI-XII w.);
  • upadek kultury spowodowany politycznym osłabieniem Bizancjum (koniec XII-XIII w.);
  • pojawienie się ograniczonego humanizmu bizantyjskiego, którego charakterystyczną cechą było przywrócenie starożytnej edukacji (XIV – początek XV w.).

Należy podkreślić, że kultura Bizancjum – jest swego rodzaju pomostem od starożytności do średniowiecza. Jednocześnie most ten łączy kultury Zachodu i Wschodu, jest szczególnym przejawem ich syntezy, ze względu na położenie geograficzne i wielonarodowość państwa bizantyjskiego. Przeplatanie się wpływów europejskich i azjatyckich, tradycji grecko-rzymskich i wschodnich odcisnęło piętno na życiu społecznym, ideach religijnych i filozoficznych, literaturze i sztuce Bizancjum. Osobliwością cywilizacji bizantyjskiej jest to, że różni się ona od średniowiecznej kultury Europy Zachodniej elementami cywilizacji wschodnich oraz sukcesją kultur starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu.

W Bizancjum istniała wspólnota językowa i religijna. Podstawą etniczną tego państwa byli Grecy i zhellenizowana ludność terenów, na których panował język grecki i starożytne zwyczaje. Długo trwała tu romanizacja aparatu administracyjnego, wojska i sądownictwa. Językiem państwowym była łacina, a od VII wieku. – Grecki. Chrześcijaństwo zwyciężyło w życiu duchowym społeczeństwa bizantyjskiego, na starożytne dziedzictwo kulturowe znaczący wpływ miała jego grecko-prawosławna odmiana.

Różnice między prawosławiem a katolicyzmem znalazły odzwierciedlenie w oryginalności poglądów filozoficznych i teologicznych greckiego Wschodu, w dogmacie, liturgii i obrzędach Kościoła prawosławnego, systemie chrześcijańskich wartości etycznych i estetycznych Bizancjum.

Ponieważ kultura bizantyjska, w przeciwieństwie do średniowiecznej Europy Zachodniej, opierała się nie tylko na chrześcijaństwie, ale także na dziedzictwie antycznym, przejawiało się to nie tylko w sztuce, ale także w nauce, w tym medycynie. Lekarze Bizancjum dobrze znali prace lekarzy Grecji i Rzymu.

Lekarz cesarza bizantyjskiego Juliana Apostaty Orybazjusza (326-403 ne) zebrał grecką literaturę medyczną i stworzył liczną encyklopedię medyczną „Synopsis” w 70 tomach. Oprócz fragmentów dzieł różnych autorów Orybazjusz zawarł w książce własne wnioski i uogólnienia.

Podobnie jak Orybazjusz, encyklopedystami w Cesarstwie Bizantyńskim byli Aleksander Tracji, Aecjusz z Amidy (VI w.) i Paweł z Eginy (VII w.). Stworzenie takich encyklopedii było znaczącym wkładem bizantyńskich uczonych w zachowanie wiedzy naukowej starożytnego świata.

W połowie IX wieku. W Bizancjum powstały wyższe uczelnie, na których obok filozofii, matematyki, astronomii i filologii wykładano również medycynę.

Wielką zasługą średniowiecznej medycyny Wschodu było tworzenie publicznych szpitali i aptek. Szpitale powstawały na bazie schronisk dla podróżnych, sprzyjał temu rozwój handlu i konieczność niesienia pomocy chorym przebywającym w karczmach. Utrzymaniem szpitali w Bizancjum zarządzał kościół. Statuty klasztorów bizantyjskich zawierały szczegółowy opis harmonogramu szpitali, organizacji kształcenia lekarskiego i opieki nad chorymi.

Dzięki stałym związkom z Bizancjum Ruś Kijowska, przed narodami Europy Zachodniej, zapoznała się z dorobkiem kulturowym starożytnego świata.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i jego podziale na dwie części centrum wschodniego Cesarstwa Rzymskiego stał się Konstantynopol, założony w 330 r. na miejscu starożytnej greckiej osady Bizancjum. Stąd nazwa ogromnego supermocarstwa – Bizancjum, które obejmowało w różnym czasie Macedonię, Syrię, Azję Mniejszą, Egipt. Oczywiście na rozwijającą się przez prawie tysiąclecie (395-1453) sztukę Bizancjum wpływ miały nie tylko tradycje grecko-hellenistyczne, ale także kultura artystyczna Dalekiego Wschodu i państw barbarzyńskich, w tym słowiańskich sąsiadów.

W średniowieczu ideologia chrześcijańska przeniknęła do wszystkich sfer życia publicznego, podbijając filozofię, naukę, sztukę. Autorytety świeckie i duchowe uzupełniają się nawzajem: potężni panowie feudalni byli jednocześnie wszechmocnym duchowieństwem. Sztuka tego okresu miała wyraźnie religijny charakter. Człowiek doskonały fizycznie i duchowo to wiodący motyw sztuki antycznej – przestaje przyciągać uwagę artystów. Odtąd głoszone są ascetyczne ideały, wiara w życie pozagrobowe staje się potężnym narzędziem w rękach Kościoła, dyktuje główny temat sztuki.

Sztuka bizantyjska podlegała dogmatom chrześcijaństwa. Artysta był całkowicie zależny od ustanowionych raz na zawsze kanonów, ustanowionych przez Cerkiew Prawosławną. Z budową świątyń związane są znaczące osiągnięcia sztuki bizantyjskiej. Arcydziełem architektury wczesnobizantyjskiej jest katedra św. Sophia w Konstantynopolu (532-537).

Jest to potężna i masywna budowla o wysokości 55 m. Sercem jej kompozycji jest trójnawowa bazylika – wydłużona, prostokątna budowla. Wysokie sklepienie wieńczyła olbrzymia kopuła (jej średnica wynosi 31 m), otoczona z obu stron półkopułami. Czterdzieści wąskich okien, umieszczonych u podstawy kopuły centralnej, wpuszcza światło do wnętrza, sprawiając, że konstrukcja wydaje się lekka i przestronna.

Później, w IX wieku, w architekturze dominuje tzw. kopulasty typ budowli sakralnych. Świątynie te były zwieńczone kopułami. Przykładem takich zabytków jest Świątynia Teodora w Atenach.

Do godnych uwagi zabytków architektury bizantyjskiej należą świątynie zbudowane w Rawennie: trójnawowa bazylika San Apollinare (549) i centralna kopuła San Vitale (526-547), ozdobiona wspaniałymi mozaikami.

Na malarstwo bizantyjskie, niestety słabo zachowane do dziś, znaczący wpływ miały tradycje hellenistyczne. Mozaiki w kościołach Nicei, Rawenny i Tesaloniki, freski w Castelseprio przedstawiają sceny związane z życiem Chrystusa.

Mozaiki Rawenny, w szczególności kościół San Vitale, dają wyobrażenie o wczesnym okresie malarstwa bizantyjskiego. Do najlepszych należą kompozycje „Cesarz Justynian z pocztą” i „Cesarzowa Teodora z pocztą”. Paleta kolorów mozaik jest nasycona jasnymi złotymi, białymi, niebieskimi, czerwonymi kolorami, mieniącymi się i mieniącymi.

Malownicza kultura Bizancjum rozkwitała w IX-X wieku. Do tego okresu należą mozaiki kościoła św. Sophia, które przedstawiają sceny z postaciami mitycznymi i postaciami historycznymi: cesarz Leon Mądry przed tronem Chrystusa, cesarz Konstantyn daje Matce Bożej założone przez siebie miasto i tak dalej. Trójwymiarowe modelowanie, portretowe podobieństwo, szlachetne proporcje postaci, kontrastowa, wielobarwna skala charakteryzują te mozaiki.

Próbki późniejszych mozaik zachowały się w kościołach Wniebowzięcia w Nicei i Daphne (niedaleko Aten). Mozaiki tutaj tworzą organiczną jedność z konstrukcją świątyń. Znajdują się one w górnej części budynków i są dobrze skoordynowane z ogólnymi formami architektonicznymi.

Miażdżący cios dla Cesarstwa Bizantyjskiego na początku XIII wieku. zadane krucjaty. Splądrowano świątynie i pałace, zabrano skarby sztuki, a ocalali rzemieślnicy wyemigrowali. Jednak na przełomie XIII i XIV wieku. w kulturze bizantyjskiej rozpoczął się rodzaj odrodzenia sztuki.

Powrót do tradycji antycznych był postrzegany jako afirmacja ich narodowego stylu. W malarstwie w tym czasie rozwija się sam temat, w kompozycjach dominują elementy narracyjne, wzrasta rola pejzażu. Ściany świątyń pokryte są wielowarstwowymi freskami, zastosowano więcej dekoracji. Znanymi zabytkami tego czasu są mozaiki klasztoru Chora w Konstantynopolu. Sceny biblijne, fabuły są nasycone prawdopodobieństwem życia i emocji.

Sztuka ikoniczna osiągnęła znaczący rozwój w Bizancjum. Wiele muzeów na całym świecie ma piękne przykłady bizantyjskich ikon. Galerię Trietiakowską zdobi słynna ikona Matki Bożej Włodzimierskiej, sprowadzona z Bizancjum na Ruś Kijowską w VII wieku. Uosabia szlachetność, czułość, macierzyńskie piękno. Dziecko przywiera do kobiecej twarzy. Matka zdaje się przewidywać tragiczny los syna. Smutek zamarł w jej oczach. Jedno z arcydzieł malarstwa – ikona „Dwunastu Apostołów” – znajduje się w Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Utwór charakteryzuje wyraźny rytm kompozycyjny, pokrewieństwo tematyczne i semantyczne, szlachetność barw.

Miniatura zajmowała znaczące miejsce w bizantyjskiej kulturze artystycznej. Odzwierciedlał on w dużej mierze rzeczywistą rzeczywistość, niekiedy nawiązując do starożytnej tradycji. Do najlepszych dzieł należy Psałterz Paryski (X wiek). W miniaturze „Dawid grający na lutni” wizerunek muzyka przyciąga realizmem, znaczące miejsce w kompozycji zajmuje pejzaż.

Zachowując dawne tradycje, sztuka bizantyjska wypracowała własny, uroczysty i reprezentacyjny styl, związany głównie z dogmatami kościelnymi. Bizantyjscy mistrzowie potrafili inspirować formy kanoniczne realizmem, żywymi znakami czasu, emocjonalnie nasycać obraz.

W 1453 roku w wyniku podboju tureckiego Cesarstwo Bizantyjskie przestało istnieć. Jednak wpływ jej kultury wyraźnie dotknął sztukę Europy Zachodniej, Słowian południowych, Rusi Kijowskiej, Zakaukazia.

W średniowieczu kładziono podwaliny pod cywilizację europejską, gdyż w starożytności nie było Europy we współczesnym sensie kulturowo-historycznej wspólnoty. Pozytywny wkład średniowiecza w dzieje kultury ludzkiej jest ogromny, przejawiał się we wszystkich jej gałęziach – w edukacji, filozofii, specyficznej wiedzy naukowej, sztuce.

W ten sposób w głębinach średniowiecza skumulowała się ogromna energia duchowa i kulturowa, która przyczyniła się do jasnego błysku geniuszu ludzkiego w okresie Renesansu i Reformacji.

Renesans i jego humanistyczny charakter

Renesans to jedna z najważniejszych epok w historii ludzkiej cywilizacji. Termin „Kepizzapse” (renesans) wprowadził Giorgio Bazari (151 1 – 1574) – wybitny włoski malarz, architekt i historyk sztuki XVI wieku.

Chronologicznie, europejski renesans jako jeden ruch kulturowy rozwinął się w XIV – na początku XVII wieku. i obejmował Włochy, Hiszpanię, Francję, Niemcy, Anglię, Dalmację, Węgry, Polskę, Czechy i północną Chorwację. Ale w tych różnych krajach odbywało się to asynchronicznie.

Przede wszystkim renesans rozpoczął się we Włoszech, aw XIV – pierwszej połowie XV wieku. rozwinął się tylko w tym kraju, a zanikanie rozpoczęło się tam w połowie XVI wieku. W Niemczech gwałtowny wzrost renesansowego ruchu kulturalnego nastąpił pod koniec XV – pierwsza tercja XVI w., po czym równie szybko zwolnił. We Francji renesans obejmował XVI w. W Anglii i Hiszpanii – koniec XV – początek XVII.

Najpełniejsza i najbardziej konsekwentna ewolucja renesansu miała miejsce we Włoszech. Renesans to potężny ruch kulturowy w XIV – początku XVII w. i nauka; sztuka osiągnęła wówczas bezprecedensowy rozkwit. Charakterystycznymi cechami kultury renesansowej były:

  • Świecki, niekościelny charakter kultury renesansowej, będącej konsekwencją sekularyzacji (wyzwolenia) życia publicznego w ogóle.
  • Odrodzenie zainteresowania starożytnym dziedzictwem kulturowym, które w średniowieczu zostało prawie całkowicie zapomniane.
  • Kreowanie ludzkiej orientacji estetycznej i artystycznej kultury w opozycji do dominacji religijnej w kulturze średniowiecza.
  • Wróć do rzeczywistych badań filozoficznych nad filozofią starożytną i związaną z nią antyscholastyczną orientacją nauk filozoficznych renesansu.
  • Powszechne stosowanie teorii „podwójnej prawdy” w celu uzasadnienia prawa nauki i rozumu do istnienia niezależnie od religii i kościoła.
  • Ruch człowieka jako wartość fundamentalna w centrum świata iw centrum filozofii, literatury, sztuki i nauki.

Odrodzenie nastąpiło najpierw na podstawie zdobyczy cywilizacji średniowiecznej, w szczególności okresu późnego średniowiecza, kiedy społeczeństwo feudalne osiągnęło szczyt i przeszło poważne zmiany. W XIV-XV wieku. nastąpił szybki rozwój gospodarki i kultury miast, pojawiły się nowe wynalazki techniczne (prasa drukarska, kompas, artyleria itp.), rozwinęło się budownictwo okrętowe i nawigacja, dokonano wielkich odkryć geograficznych. W tym okresie rozpoczął się intensywny druk książek. W dziedzinie kultury nasila się walka o wyzwolenie myśli filozoficznej z dogmatów Kościoła, wyłania się nowa wiedza i nurty, które nie pasowały do średniowiecznego systemu filozoficzno-teologicznego.

Wszystkie te zjawiska przygotowały grunt pod postępowy pucz, jakim był renesans. Przewrót nie był jednak powszechny, nie objął czynników społeczno-gospodarczych, aw założeniach ustroju feudalnego niczego nie zmienił.

Drugim czynnikiem, który odegrał ogromną rolę w powstawaniu i rozwoju kultury renesansowej, była starożytność. Stąd nazwa dnia, jego postacie kultury potrafiły ożywić starożytne dziedzictwo i nadać mu wielkie znaczenie praktyczne.

Należy wspomnieć, że średniowiecze również nawiązywało do starożytności, zwłaszcza z XII wieku, ale odziedziczyło po nim tylko niektóre elementy. W nowej epoce renesans, asymilacja starożytności miała zupełnie inny charakter, jej odrodzenie stało się celem i istotą nowej kultury. Starożytność była postrzegana jako najwyższy autorytet, ideał ludzkiej doskonałości, w świetle którego oceniano nowoczesność. Starożytność miała najsilniejszy wpływ na edukację, filozofię, sztuki piękne i literaturę.

Na czele renesansowego neoplatonizmu znajduje się jego humanistyczna treść.

Pojęcie „humanizm” (łac. humanizm – człowiek, człowiek) w literaturze filozoficznej jest używane w dwóch znaczeniach. W szerokim sensie jest to system wyobrażeń i poglądów na człowieka jako wartość najwyższą, w węższym jest to postępujący nurt zachodnioeuropejskiej kultury renesansu, zmierzający do ustanowienia poszanowania godności i rozumu człowieka, jego prawa do ziemskiego szczęście, swobodne wyrażanie naturalnych ludzkich uczuć i zdolności.

Nosicielami nowego światopoglądu byli ludzie o różnym statusie społecznym, zwłaszcza obywatele, którzy studiowali filozofię, a także poeci i artyści. Obiektem ich badań był człowiek, cały człowiek. Stąd nazwa tych postaci – humaniści.

Starożytność wpłynęła na ukształtowanie się wiodącego nurtu ideologicznego renesansu – humanizmu renesansowego. Jego upór (smutek) można określić jako przejaw namiętnego zainteresowania życiem ziemskim.

Między humanizmem a neoplatonizmem renesansu istniała nie tylko jedność, ale także tożsamość. Za założyciela ruchu humanistycznego uważa się włoską osobę publiczną i demokratę Coluccio Salutati (1331-1404).

Jedną z głównych idei nowego humanistycznego światopoglądu rozwinął włoski filozof Mirandola (1463-1494), zauważając w swoim dziele „Mowa o godności człowieka”, że człowiek sam kreuje swoje przeznaczenie, jest zdolny do nieskończonej poprawy jego natura.

Akademia Platońska we Florencji (1459-1521), kierowana przez neoplatonistę i świeckiego filozofa Marcilio Ficino (1433-1499), odegrała ważną rolę w ugruntowaniu idei humanistycznych w Europie.

Kultura artystyczna renesansu charakteryzuje się znaczącymi osiągnięciami. W tym okresie w skarbcu literatury światowej pojawiły się dzieła takich artystów tego słowa jak Give Alighieri, Francesco Petrarch, Giovanni Boccaccio, Francois Rabelais, Miguel de Cervantes, Carpio Lope de Vega, William Shakespeare i inni.

Wiek Oświecenia

Kształtowanie się nauki, jej stopniowe i coraz gęstsze wkraczanie w życie publiczne dopełniło jedynie kształtowania się racjonalizmu jako cechy rozpoznawczej i sposobu myślenia i sposobu życia współczesnego człowieka.

W tych warunkach pogłębiło się rozróżnienie między nauką a religią. Przedmiotem nauki stała się przyroda, czyli teraz wszystko, co istnieje z człowiekiem, wszystko, co można badać empirycznie i wyjaśniać, kierując się argumentami rozumu. Rozpoczęła się era dominacji mechanicznego determinizmu, którego zasady obejmowały nie tylko przyrodę, ale także społeczeństwo i człowieka. Ale racjonalizm w tej historycznej postaci był zgodny z religią chrześcijańską, z jej doktryną o racjonalności świata stworzonego przez Boga.

Religia pozostaje wiodącym duchowym fundamentem nie tylko kultury ludowej, ale także nauki. Bóg jest wymieniony w niemal wszystkich traktatach filozoficznych tamtych czasów. Podobnie jak w renesansie szerzyła się koncepcja „dwóch prawd”, a skompromitowane ideologiczne i ideologiczne formy, takie jak panteizm i deizm, były rozwijane i umacniane (gdzie Bóg był albo utożsamiany z naturą, albo poważnie ograniczony w jej funkcjach w stosunku do niej).

Z punktu widzenia empirycznego, racjonalistycznego światopoglądu postaci kultury próbowały rozwiązać problem człowieka. Nastąpiła reorientacja ideałów społecznych, stały się one bardziej pragmatyczne, pozbawione heroicznego i romantycznego zabarwienia. Dla masowej świadomości ideał przedsiębiorczego człowieka, kupca, dociekliwego naukowca staje się atrakcyjniejszy niż ideał rycerza czy ascetycznego mnicha. Ale „zdrowy rozsądek” świadomości masowej, nastawiony na przedsiębiorczy sukces i inicjatywę biznesową, wykonywał nie tylko twórczą, ale i destrukcyjną pracę na polu ducha, nihilistycznie odrzucając wartości moralne i estetyczne, jeśli nie były potrzebne do osiągnąć interesy handlowe.

Ważnym pytaniem jest to, jak dana osoba postrzegała swoje życie: optymistycznie czy pesymistycznie. W literaturze znajdujemy przeciwne odpowiedzi na to pytanie. Sukces nauk przyrodniczych, emancypacja ludzkiego umysłu z pewnością przyczyniły się do stwierdzenia optymizmu.

Ale jednocześnie tworzą pewien pesymizm. W nowym systemie współrzędnych światopoglądowych człowiek stał się niewielką częścią majestatycznego mechanizmu natury, a system struktur społecznych przeciwstawiał się człowiekowi jako coś niezrozumiałego i wrogiego. Należy zauważyć, że XVIII wiek. był zbyt złożony w swoich procesach społecznych i duchowych. Masowy rozlew krwi nie ustał w Europie. Wojny religijne, które towarzyszyły szesnastowiecznej reformacji, zostały zastąpione równie krwawą i wyniszczającą wojną trzydziestoletnią (1618-1648), a masowe mordy towarzyszyły rewolucyjnym wydarzeniom w Holandii i Anglii.

W kontekście sprzeciwu człowieka wobec natury i społeczeństwa, stopniowo dochodzi do przepaści między jednostką a światem, między jednostką a środowiskiem społecznym, co prowadzi do wzmożonej aktywności człowieka, bo teraz mogła ona polegać tylko na sobie.

Burzliwe wydarzenia życia społecznego, odkrycia naukowe, radykalne zmiany w światopoglądzie i światopoglądzie ludzi nie mogły nie spowodować pewnych procesów w kulturze artystycznej, przyczynić się do narodzin nowych kierunków i metod twórczości. W XVIII wieku. w sztuce Europy Zachodniej istnieją dwa główne kierunki – barok i klasycyzm.

Jeśli podajemy ogólny opis rozwoju kultury artystycznej tej epoki, należy zauważyć, że nastąpił ogólny wzrost. Jednocześnie świat obrazów stał się ściślej związany ze światem rzeczywistości. Jak nigdy dotąd kultura artystyczna była przesiąknięta społecznym klimatem epoki. Otwarta kolorystyka społeczna była nieodłącznym elementem wielu dzieł sztuki XVIII wieku.

Inną cechą kultury artystycznej tego stulecia jest zniwelowanie przepaści między rozwojem niektórych sztuk. Szybki intensywny rozwój nastąpił w wielu dziedzinach sztuki, w tym w tak „młodej” sztuce jak teatr i muzyka.

Trzecia cecha kultury artystycznej tego stulecia związana jest z powstawaniem czołowych narodowych szkół sztuki europejskiej we Włoszech, Hiszpanii, Flandrii, Holandii i Francji. To w sztuce tych szkół narodowych osiągnięto najwyższe wyniki twórcze, a osobliwości epoki artystycznej były najbardziej żywe i typowe.

Ewolucja niektórych sztuk wiąże się z pogłębianiem rozumienia rzeczywistości, rozwojem i upowszechnianiem nowych form gatunkowych. Literaturę tamtych czasów reprezentują nazwiska takich sławnych pisarzy, poetów, dramaturgów jak Lope de Vega, Calderon, Milton, Cornell, Racine czy Moliere. W muzyce następowało stopniowe uwalnianie się od kultowych form, powstawanie i projektowanie muzyki oratoryjno-instrumentalnej. Od lat 30. XX wieku na scenie pojawia się opera – nowy, syntetyczny gatunek dramatycznego wykonawstwa muzycznego, którego pierwsi najwybitniejsi mistrzowie w XVIII wieku. byli Monteverdi we Włoszech, Lully we Francji i Purcell w Anglii.

Podobne procesy akceptacji nowych trendów cechuje także ewolucja sztuk plastycznych – malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury. W ten sposób wybitny włoski malarz Caravaggio stworzył artystyczny system monumentalizacji codziennego świata za pomocą kontrastów światłocieniowych, który nazwano „Caravaggioism”. Wśród jego zwolenników byli tacy światowej sławy mistrzowie jak H. Ribera, P. Rubens, D. Velazquez, Rembrandt. W tym czasie pracują także A. Van Dyck, F. Surbaran, F. Hals, N. Poussin. Najwyższe osiągnięcia w rzeźbie i architekturze związane są z twórczością DL Berniniego, F. Barrominiego, J. Arduina-Mansara.

Era kultury współczesnej

Kultura XX wieku. – jedno z najbardziej złożonych zjawisk w historii kultury światowej. Po pierwsze wynika to z dużej liczby wstrząsów społecznych, strasznych wojen światowych, rewolucji, które zepchnęły wartości duchowe na peryferie ludzkiej świadomości i dały impuls do rozwoju prymitywnych idei narodowo-szowinistycznych, wzmacniających kult całkowitego zniszczenia stary. Po drugie, zachodzą znaczące zmiany w gospodarce i środkach produkcji. Pogłębiająca się industrializacja, niszcząca tradycyjny wiejski styl życia. Masy ludzi są wyobcowane ze zwykłego środowiska naturalnego, przenosząc się do miast, co prowadzi do urbanizacji kultury. Po trzecie, stopniowe przekształcanie się społeczeństwa w zespół różnych stowarzyszeń i grup prowadzi do procesu ogólnej instytucjonalizacji, którego rezultatem jest pozbawienie człowieka własnego „ja”, utrata indywidualności.

W dwudziestym wieku. Wyraźnie ujawniły się dwie tendencje. Z jednej strony zauważalny jest kryzys duchowości, który charakteryzuje się przede wszystkim wyobcowaniem mas z dziedzictwa kulturowego narodu i ludzkości, przemieszczeniem wartości duchowych na peryferie ludzkiej świadomości, dominacją stereotypów masowej pseudokultury. Z drugiej strony nasila się proces odwrotny, związany z pragnieniem części społeczeństwa powrotu na łono kultury, aby uczynić swoją egzystencję prawdziwie duchową. W oceanie paroksyzmów jałowości naszego stulecia – krwawych wojen światowych i regionalnych, zagrożenia nuklearnego, konfliktów narodowo-etnicznych i religijnych, totalitaryzmu politycznego, niszczenia i niszczenia przyrody, rosnącego egoizmu jednostek – wielu zaczyna postrzegać kulturę jako ziemię obiecaną , jako panaceum, zbawcza siła zdolna do rozwiązania problemów współczesnej ludzkości.

W odniesieniu do pierwszego trendu można zauważyć, że kryzys duchowy gwałtownie się pogłębił po I wojnie światowej. Duchowo konsekwencje tej wojny były prawdopodobnie bardziej niszczące niż materialne. Wartości chrześcijańskie, które przez tysiąclecia były duchowym fundamentem kultury europejskiej, znalazły się pod silną presją prymitywnych narodowych idei i emocji szowinistycznych. Rewolucje, zwłaszcza w Imperium Rosyjskim, niszczyły duchowe podstawy kultury. Rewolucje z jednej strony pokonały schyłkowe formy życia, z drugiej – wiązały się z przebudzeniem i umocnieniem kultu totalnej destrukcji starego.

Kulminacją „dzikości” ludzkości jest II wojna światowa, wynalezienie i użycie broni jądrowej i innych środków masowego rażenia, wojny międzyetniczne końca XX wieku. Antykulturowe konsekwencje II wojny światowej i nuklearnej konfrontacji mocarstw pogłębiła nowa sytuacja w dziedzinie gospodarki i środków produkcji. W okresie powojennym pogłębiła się industrializacja produkcji, a tradycyjny wiejski styl życia uległ gwałtownemu zniszczeniu. Masy ludzi są wyobcowane ze zwykłego środowiska naturalnego, przenosząc się do miasta, co doprowadziło do wzrostu zmarginalizowanych populacji i rozprzestrzeniania się miejskiej kultury kosmopolitycznej.

Badacze zauważają, że człowiek traci swoją indywidualność, a wraz z nią potrzebę duchowego samodoskonalenia poprzez kulturę. Dzięki doskonałemu systemowi podziału pracy, w którym doskonalona jest tylko jedna funkcja produkcyjna i zawodowa, jednostka staje się częścią maszyny, a kultura – przemysłem rozrywkowym.

Industrializacja kultury stała się jednym z praw naszego stulecia. Konsekwencje tego procesu są sprzeczne pod względem duchowym: z jednej strony rozwinięta technika reprodukcji i reprodukcji udostępnia sztukę szerokiemu gronu odbiorców, z drugiej – powszechna dostępność dzieł sztuki zamienia je w codzienność, dewaluuje. Lekkość i prostota percepcji sprawia, że niepotrzebne jest wewnętrzne przygotowanie do komunikacji ze sztuką, a to znacznie zmniejsza jej pozytywny wpływ na rozwój osobisty.

W społeczeństwie szerzy się kultura „masowa”, będąca synonimem: „kultury popularnej”, „przemysłu rozrywkowego”, „kultury komercyjnej” i tak dalej. W przeciwieństwie do kultury wysokiej, elitarnej, która zawsze skupiała się na intelektualnych, myślących odbiorcach, kultura masowa jest świadomie skoncentrowana na „przeciętnym” poziomie masowych konsumentów. Głównym kanałem upowszechniania kultury masowej są nowoczesne środki komunikacji (druk, prasa, radio, telewizja, kino, zapis wideo i dźwięku). Maskotki tworzone są przez specjalistów (menedżerów, pisarzy, reżyserów, scenarzystów, kompozytorów, śpiewaków, aktorów itp.) nie zawsze na profesjonalnym poziomie, często o jakości ich dzieł decyduje tylko jedno kryterium – sukces komercyjny.

W drugiej połowie XX wieku. Stany Zjednoczone Ameryki stały się „prawodawcą mody” w kulturze masowej, koncentrując potężne środki finansowe i techniczne na polu popkultury. Wielu współczesnych kulturologów używa nawet terminu „amerykanizacja kultury” w odniesieniu do procesu szerzenia się kultury masowej. O niebezpieczeństwach uroków amerykańskiej kultury masowej, która ma niewiele wspólnego z twórczością tak wybitnych postaci światowej kultury, jak pisarze William Faulkner (1897-1962), Ernest Hemingway (1899-1961) czy aktor, reżyser i scenarzysta Charles Spencer Chaplin 1889-1977), mówią Brytyjczycy i Francuzi, Niemcy i Japończycy, przedstawiciele innych kultur europejskich i pozaeuropejskich. Ten problem nasila się także w naszym kraju, bo dla kultury nie może być nic gorszego niż utrata tożsamości narodowej.

To tylko niektóre z negatywnych procesów charakteryzujących stan kultury XX wieku. Ale na tle kryzysu wyłania się kolejny nurt, który zdaniem wielu filozofów i kulturologów powinien stać się liderem XXI wieku – powrót ludzkości na „łono” kultury, jej duchowe odrodzenie. Świadomość, że ludzkość można ocalić od samozagłady tylko przez zwrócenie się ku kulturze, jej tysiącletniej mądrości i pięknie, dociera już do szerokiej publiczności. Znalazło to oczywiście odzwierciedlenie w kulturze artystycznej. Wśród cech kultury artystycznej XX wieku są:

  • brak dominującego stylu, a zatem obecność wielu nurtów, zwłaszcza w malarstwie i muzyce;
  • interpretacja rzeczywistości z punktu widzenia pewnych idei filozoficznych (marksizm, freudyzm, egzystencjalizm);
  • bezpośredni związek twórczości artystycznej z globalnymi problemami polityki światowej, aktywnym sprzeciwem inteligencji artystycznej wobec militaryzmu, faszyzmu, totalitaryzmu, dehumanizacji życia itp.;
  • podział na sztukę popularną i elitarną;
  • intensywna odnowa środków wyrazu, języka artystycznego w literaturze, malarstwie, muzyce, teatrze;
  • ogromna intensywność i dynamizm życia społecznego, w wyniku którego niemal każda dekada ma swoje „twarze”, w tym w kulturze artystycznej itp.

Aktualne zagadnienia, które znajdują odzwierciedlenie w kulturze artystycznej, to problemy „kultury i władzy”, „kultury i rynku”, ochrony kultury. Najbardziej bolesnym problemem jest kryzys duchowości.

A jednak XX wiek. to holistyczna epoka artystyczna, w której można prześledzić własną, kulturotwórczą ideę. Jest to idea humanizmu, która w sztuce i literaturze przejawia się nie tylko w globalnym zainteresowaniu osobą ludzką widzianą z różnych perspektyw, ale także, choć paradoksalnie na pierwszy rzut oka, znikaniem człowieka z pole widzenia artysty. Z jednej strony chęć humanizacji ludzkiej egzystencji i twórczości, z drugiej przerost form, rosnąca rola odbioru na taką skalę, gdy odbiór narzędzia staje się celem samym w sobie. Organiczny obraz został zastąpiony przez wręcz konstruktywizm, geometrię stylu, która wypierała człowieka z treści.

Lista referencji

1. Kultura ukraińska i obca / Wyd. Atut. – K., 2000.

2. Historia kultury światowej. – K., 1998.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.