Druga wojna światowa przyniosła Ukrainie zastąpienie jednego zniewolenia drugim. Ukraińcy zostali zmuszeni do samoobrony i stworzenia własnych sił zbrojnych, aby odeprzeć wszystkich i wszystkich ciemiężców. Terytorium, na którym narodziła się UPA i jej pierwsze dywizje, to Wołyń i Polesie, gdzie hitlerowcy, prowokując ludność polską, prowadzili szczególnie bezwzględną politykę. Dlatego ludność ukraińska zaczęła tworzyć jednostki samoobrony.

Początki „Powstańczej Siczy” – Ukraińskiej Powstańczej Armii sięgają 1933 roku. Wtedy to Taras Bulba-Borovets, jako zwolennik emigracyjnego rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, próbował stworzyć Ukraińskie Odrodzenie Narodowe (UNR). Działał poza OUN, wkrótce został wydalony przez Polaków z Polesia w 1937 w sercu Polski, aw 1939 w Kholm.

W porozumieniu z prezydentem Ukraińskiej Republiki Ludowej na emigracji A. Liwickim, generałem W. Salskim, byłym ministrem wojny Ukraińskiej Republiki Ludowej, w sierpniu 1940 r. przekroczył granicę sowiecką i utworzył kozaków terytorialnych „Sich” i „Polissya Vine w Polesiu. Wraz z początkiem wojny niemiecko-sowieckiej przeciwko brunatnym i czerwonym utworzyła się silna formacja stworzona przez T. Bulba-Borovets – „Sicz Poliska”, licząca kilka tysięcy żołnierzy, na Polesiu Wołyńskim, na północ od rejonu Równego.

Jeśli chodzi o OUN, to w latach 1936-1937 z inicjatywy jej wydziału wojskowego, pod dowództwem Wasyla Sidora, powstały jednostki bojowe „Wilki”, które prowadziły aktywną wojnę partyzancką z polskim okupantem. Niektórzy autorzy uważają je za poprzedników UPA.

Wojskowe stowarzyszenia T. Bulba-Borovets otrzymują wspólną nazwę – Ukraińska Narodowa Armia Rewolucyjna (UNRA). Ludzie nazywali je bulwami lub bąbelkami.

Jesienią 1942 r. na Polesiu i Wołyniu sformowano oddziały pod auspicjami Banderowskiej OUN, która przybrała nazwę Ukraińska Powstańcza Armia. W październiku 1942 r. na Polesiu utworzono pierwszy oddział UPA. Jej organizatorami byli czołowi członkowie OUN, pochodzący z obwodu rówieńskiego R. Wołoszyn, J. Busel, D. Klaczkiwskij. Serhij Kaczyński (pseudo – Ostap) stworzył wspomniany już pierwszy dział.

Pierwszym dowódcą Ukraińskiej Powstańczej Armii został D. Klaczkiwski (pseudonim Klim Sawur), a szefem sztabu L. Stupnycki (Honczarenko). Działem operacyjnym kierował M. Omelyusik. Dowództwo UPA znajdowało się w obwodzie kostopilskim.

Twórcy Ukraińskiej Powstańczej Armii uznali ją za możliwy zalążek regularnej armii ukraińskiej. Jej siła polegała na tym, że opierała się na rozbudowanej sieci Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Ci ostatni cieszyli się niezaprzeczalnym poparciem ludności.

UPA była jednocześnie platformą polityczną. Zawierał zadanie walki o niepodległość Ukrainy, walkę o prawa obywatelskie, o demokrację, o równość mniejszości narodowych oraz współpracę ze wszystkimi zniewolonymi narodami przeciwko nazizmowi i bolszewizmowi.

To z kolei doprowadziło do tego, że często bojownicy ukraińscy przeciwstawiali się ludności polskiej, bojownikom polskim. Oddziały UPA często brały udział w tych krwawych ukraińsko-polskich starciach i represjach. Jednocześnie naziści umiejętnie sprowokowali takie starcia, ponieważ byli zainteresowani wykrwawieniem ze wszystkich stron.

W 1943 r. w ramach UPA utworzono oddziały Uzbeków, Azerbejdżanów, Gruzinów, Tatarów i innych, złożone z byłych niemieckich jeńców wojennych lub zmobilizowane przez nazistów do służby pomocniczej.

Ukraińska Powstańcza Armia

Na Polesiu i Wołyniu pojawiły się pierwsze oddziały partyzanckie ukraińskich nacjonalistów, które początkowo, co dziwne, nie były powiązane z OUN. Gdy tylko wybuchła wojna niemiecko-sowiecka, miejscowy działacz ukraiński Taras Bulba-Borovets, blisko związany z emigracyjnym rządem UPR Petlura w Warszawie, utworzył nieregularną jednostkę zwaną Sicz Polską, aby oczyścić region z pozostałości Armii Czerwonej. Kiedy pod koniec 1941 roku Niemcy próbowali rozwiązać jego oddział, poprowadził swoich żołnierzy „do lasu” do walki zarówno z Niemcami, jak i bolszewikami. W 1942 r. na Wołyniu sformowali małe oddziały członków OUN, którzy ukrywali się przed prześladowaniami Kocha.

Pod koniec 1942 r. OUN postanowiła utworzyć duże siły partyzanckie, tworząc w ten sposób regularną armię ukraińską. Dzięki rozbudowanej i skutecznej sieci podziemnej OUN, UPA szybko przekształciła się w dużą, dobrze zorganizowaną armię partyzancką, która przejęła kontrolę nad dużymi częściami Wołynia, Polesia, a później Galicji. Choć wiele ukraińskich źródeł emigracyjnych twierdzi, że w szczytowym okresie potęgi UPA liczyła ok. 100 tys., bardziej rozsądne szacunki mówią o 30–40 tys. W porównaniu z innymi ruchami okupowanej przez hitlerowców Europy, UPA nie miała pomocy zagranicznej. Dlatego jej wzrost świadczy o bardzo namacalnym wsparciu Ukraińców.

Kiedy podczas odwrotu wojsk sowieckich słudzy Berii rozstrzelali tysiące niewinnych ludzi w więzieniach zachodniej Ukrainy, a wojska Wehrmachtu powstrzymały ten krwawy terror, powitano ich jako wyzwolicieli. Ale „nowy porządek” był nie mniej brutalny.

Opierając się na rzeczywistej sytuacji na Ukrainie, Sztab Generalny OUN w rezolucji z dnia 4 grudnia 1941 r. nakreślił strategiczne zadanie organizacji: „Przygotuj się do długiej, długotrwałej i upartej walki z okupantem niemieckim i stosuj taktykę akumulacji siły.”

Związek Ukraińskiej Powstańczej Armii

Powstanie Ukraińskiej Powstańczej Armii wprawiło w zakłopotanie nie tylko Berlin, który domagał się natychmiastowego zakończenia ruchu powstańczego przez Kocha, ale także Moskwę. Na polecenie Stalina w styczniu 1943 r. powstał plan przerzutu wojsk ukraińskich z Rosji i Białorusi na Ukrainę, której zadaniem było rozbicie jednostek UPA podczas nalotów na zachód. W sytuacji, gdy walka musiała toczyć się na dwóch frontach, dowództwo UPA i kierownictwo OUN podejmują kroki w celu zjednoczenia trzech ukraińskich wojskowych ugrupowań powstańczych działających na Wołyniu i Polesiu.

Jeszcze latem 1941 r. na Wołyniu działał duży oddział pod dowództwem Maksyma Borowca, ogłaszający się naczelnym atamanem Ukrainy. Od początku Ziemniaki atakowały tylko część Armii Czerwonej i zachowywały neutralność wobec Niemców. W 1942 r. pod groźbą represji M. Borowiec wycofał swoją armię w głąb lasów kremeńskich.

Po aresztowaniach i egzekucjach działaczy OUN zmienił się stosunek nacjonalistów ukraińskich do Niemców. Wiosną A. Melnyk tworzy podziemną sieć swojej organizacji o charakterze antyniemieckim. Wkrótce te oddziały dołączyły do M. Borowca.

W 1943 r. odbyły się negocjacje między przedstawicielami trzech ukraińskich formacji wojskowych w sprawie zjednoczenia, ale nie osiągnięto porozumienia. 18 sierpnia oddziały UPA przymusowo rozbroiły się i dołączyły do oddziałów Borowca i Melnyka. Liczba powstańców wzrosła do 20 tysięcy, wszystko to stworzyło warunki do aktywnego działania.

UPA przeciwko Niemcom

Sprzeciw Upy wobec niemieckich okupantów był uwarunkowany ogólną strategią OUN na rzecz niepodległości Ukrainy. Jedna z pierwszych bitew rozegrała się na Wołyniu 7 lutego 1943 r., kiedy stu I. Perehyniaka zaatakowało miasto Włodzimierze. Najbardziej udaną operacją wiosną 1943 r. była akcja oddziału „Zemsta Polesia”, kiedy na drodze Kowel – Równe, w pobliżu spalonej niemieckiej wsi Kortelim, zginął szef sił specjalnych SA generał Wiktor Lutze . Na rebeliantów rzucono kilka batalionów karnych, a następnie duże siły z czołgami i samolotami. Ale nie mogli się oprzeć.

Latem 1943 r. oddziały Ludowej Samoobrony Galicji zjednoczyły się w grupie bojowej UPA-Zachód pod dowództwem V. Sidora.

W 1943 r. oddziały UPA na prawym brzegu połączyły się z setkami Olijnyka i utworzyły zgrupowanie UPA Południe kierowane przez O. Grabetsa.

Wraz z rozwojem ruchu powstańczego i skalą walk, a także wzrostem UPA, która pod koniec 1943 r. liczyła 4 grupy bojowe i liczyła 80 tys. żołnierzy, zaistniała pilna potrzeba utworzenia centrum dowodzenia. Jesienią utworzono Komendę Główną i Główny Sztab Wojskowy.

Wniosek

Od pierwszych dni narodzin UPA jej działalność nie miała charakteru regionalnego, lecz ogólnoukraińskiego, co wynika przede wszystkim z politycznego programu walki o odbudowę niepodległej Ukrainy. Cel ten zjednoczył w wojsku, oprócz członków OUN, żołnierze byłego UPR, żołnierze i dowódcy Armii Czerwonej.

Pod wpływem ideologii UPA i osobiście jej dowódcy R. Szuchewycza radykalnie zmieniła się koncepcja państwowości OUN. III Nadzwyczajne Wielkie Zjazdy Ukraińskich Nacjonalistów, które odbyło się w sierpniu 1943 r., zatwierdziło swoimi rezolucjami proces demokratyzacji OUN i ogłosiło, że UPA to nie armia partyjna, lecz ogólnoukraińskie siły zbrojne.

Używane książki:

  • „Historia Ukrainy w osobach, część druga” VP Shkvarets, Mikołajów „TeGAS” 1993.
  • „Droga Narodu” Jurij Bojko, Kijów „Kozacy” 1992.
  • „Historia Ukrainy” L. Kiriyenko Lwów „Świat” 1996.
  • „Historia Ukrainy” OD Bojko Kijów „Akademia” 1999.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.