Wśród ludów, które stały u początków ludzkiej cywilizacji, Chińczycy zajmują ważne miejsce. Kształtowanie się myśli filozoficznej w starożytnych Chinach obserwuje się w VII wieku. PNE. Świadczy o tym treść starożytnych traktatów chińskich

Traktaty „Yi Jing” („Księga zmian”), „Shi-Jing” („Księga pieśni”), „Shu-Jing” („Księga historii”) itp. badają następujące problemy filozoficzne:

  • o jedności i różnorodności rzeczy; o działaniu przeciwstawnych sił w jednej substancji;
  • o naturalnej prawidłowości; o naturalności ludzkiej duszy i świadomości.

Jeśli chodzi o rozpatrywanie tych problemów, szczególne miejsce w filozofii chińskiej zajmują nauki Lao Tzu (VI wpne).

Centralnym problemem filozofii Lao Tzu jest kwestia Tao. „Tao”, według Lao Tzu, jest zarówno uniwersalną ścieżką, którą podążają wszystkie zjawiska i rzeczy, jak i ich źródłem, pierwszą zasadą.

Wraz z kategorią „Tao” w nauczaniu Lao Tzu, poczesne miejsce zajmuje kategoria „gdzie”. Jeśli „tao” jest uniwersalną ścieżką, której podporządkowane są wszystkie rzeczy, to „gdzie” jest konkretną ścieżką indywidualnej rzeczy lub grupy rzeczy.

Rozwijając kategorie „Tao” i „gdzie”, Lao Tzu po raz pierwszy w historii filozofii podnosi problem jedności istoty i jakości oraz ich różnic. Lao Tzu widzi zadanie poznania w sprowadzaniu różnorodności rzeczy do ich wspólnej jedności, która kryje się w „Tao”.

Poglądy filozoficzne Lao Tzu zawierają przykłady naiwnej dialektyki. Zawsze wskazywał na płynność, zmienność rzeczy i ich wewnętrzne sprzeczności.

Inne stanowisko zajął wybitny filozof starożytnych Chin Konfucjusz, który również żył w VI wieku. pne, a dokładniej od 551 do 479 pne.

Wiadomo, że Konfucjusz nie przywiązywał wagi do studiowania i rozwijania ogólnych problemów teoretycznych, nie stworzył systemu filozoficznego o skrajnym kierunku. Całą uwagę skupił na etyce, bo tego wymagały ówczesne uwarunkowania historyczne, interes społeczny. Swoją etykę zbudował w oparciu o religijne i filozoficzne wyobrażenia o otaczającej rzeczywistości. Etyka Konfucjusza jest zracjonalizowaną starożytną chińską moralnością religijną. Moralność ta opiera się na zasadach:

  • ludzkość (zhen);
  • sprawiedliwość i obowiązek(-a);
  • rytuał (li);
  • wiedza (zhi);
  • zaufanie (niebieski).

Centralną zasadą moralności konfucjańskiej jest człowieczeństwo, które jest podstawą cnoty. Być „ludzkim” oznacza kochać nie tyle siebie, ile innych, odpowiadać sprawiedliwością na niesprawiedliwość, dobrem płacić za dobro. Być ludzkim oznacza być w stanie poświęcić swoje interesy w czasie.

Filozofia Konfucjusza jest więc wyraźnym odzwierciedleniem trendu stabilizacji w relacjach międzyludzkich. Stabilizację tę osiąga się poprzez hierarchię dominacji i podporządkowania, dokonywaną z wiecznego przepływu praw niebios.

Broniąc silnej władzy państwowej Konfucjusz zawsze mówił, że władca ma boską esencję. Król, monarcha, cesarz, jego zdaniem, jest „synem nieba”. A wola nieba rozciąga się na życie publiczne. Społeczeństwo nie może przestrzegać praw natury, jak powiedział Lao Tzu, ale wiecznych praw niebios, noszonych przez „syna niebios”. Zasada uległości, posłuszeństwa, uległości i pojednania jest jedną z głównych w społecznej filozofii Konfucjusza (Zhong-pi).

Ważną rolę w rozwoju filozofii starożytnych Chin odegrała szkoła wolnomyśliciela Yang Zhu (ok. 395-335 p.n.e.).

Sprzeciwiając się konfucjanizmowi, Yang Zhu bronił i rozwijał nauki Lao Tzu. Yang-Zhu twierdził, że wiara w niebo, w nieśmiertelność duszy i życie pozagrobowe opiera się na ignorancji. Nauczał, że życie jest bytem, a śmierć nie jest bytem. Biorąc pod uwagę te rozważania, Yang Zhu uważał, że człowiek powinien kierować się prawami naturalnego, prawdziwego życia. Powiedział, że celem życia jest zmysłowa zwierzęca przyjemność, ponieważ to właśnie ta przyjemność jest ludzkim szczęściem.

Yang Zhu promował etykę rozsądnego egoizmu, zgodnie z którą najcenniejszym skarbem świata jest człowiek, jego życie.

W obronie konfucjanizmu nauki Yang Zhu sprzeciwiały się słynnemu starożytnemu chińskiemu filozofowi moralnemu Meng Tzu (372-289 pne)

Odwrotną pozycję zajmowała szkoła Fajia. Przedstawiciele szkoły Fajia zaprzeczali istnieniu świata nadprzyrodzonego i świętości nieba. Twierdzili, że w naturze wszystko dzieje się bez interwencji sił z innego świata. Teoretyk tej szkoły Xun-tzu przekonywał, że los ludzi nie zależy od nieba, ale od nich samych, od znajomości przyrody i stosowania jej praw. Na polu teorii poznania Xun Tzu bronił i propagował zasadę sensualizmu, przypisując myślenie, logikę główną rolę w poznaniu prawdy.

Xun-tzu sprzeciwiał się niezasłużonym przywilejom i domagał się, aby miarą społecznego znaczenia człowieka nie była rasa i bogactwo, ale godność osobista, poczucie obowiązku, wykształcenie.

Znacznie mniej wpływowa od poprzednich była szkoła Ming-Jia, która przerobiła nauki laotańskie, absolutyzując moment względności w procesie poznania.

Filozofia starożytnych Chin znalazła dalszy rozwój i zakończyła się w naukach wybitnego filozofa i pedagoga Wang Chuna (27-97 n.e.).

Główna praca Wang Chuna, Krytyczne rozważania, poświęcona jest krytyce współczesnego porządku społecznego, istniejącego systemu społecznego.

Wang Chun przede wszystkim odrzuca nauki konfucjanizmu o świętości nieba, uznając niebo za naturalną część bezkresnego wszechświata, argumentując, że niebo i ziemia mają jedną naturę, jeden początek i jedno pochodzenie. Początkiem zarówno nieba, jak i ziemi jest substancja „te”.

Wang Chun w pewnym sensie rozwiązuje problem ruchu przyrody, wskazując, że cielesność i ruch są ze sobą ściśle powiązane, że źródło ruchu tkwi w systemie obiektywnej rzeczywistości.

Ujawniając naturę człowieka, Wang Chun zwraca uwagę, że życie i człowiek wyłoniły się w oparciu o prawa natury z jednej substancji – „tych”. Uważał, że człowiek, jak wszystkie żywe organizmy, posiada energię życiową generowaną przez krążenie krwi. Nie ma duszy poza ciałem, nie ma siły życiowej.

Wang Chun charakteryzuje się głęboką wiarą w moc ludzkiego umysłu, w jego zdolności poznawcze. W teorii poznania bronił stanowiska sensualistycznego podejścia, oddając hołd myśleniu, bo za pomocą myślenia można tak głęboko poznać naturę, że możliwe staje się przewidywanie wielu zjawisk.

Podsumowując rozważania na temat filozofii starożytnych Chin, kończymy. W większości szkół filozoficznych dominowała filozofia praktyczna, która była ściśle związana z problematyką mądrości, moralności, poznania przyrody i zarządzania społecznego. Chociaż filozofia ta nie była zbyt usystematyzowana i wykazywała niewielki związek nawet z naukami istniejącymi w Chinach w tym czasie, formą i metodami rozwiązywania problemów, filozofia ta jest zjawiskiem o dużej skali, a w rzeczywistości rozwiązywaniem problemów – cennym i humanistyczne.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.